Inheritance Rights Without Will कुटुंबातील व्यक्तीचे निधन झाले आणि त्यांनी मृत्यूपत्र (Will) केलेले नाही — अशा वेळी सर्वात मोठा प्रश्न उभा राहतो: मालमत्ता कोणाची? आणि माझा हिस्सा किती?
अनेकांना वाटते की मृत्यूपत्र नसल्यास मोठा मुलगा किंवा घरातील ज्येष्ठ व्यक्तीच मालक ठरते. परंतु प्रत्यक्षात भारतीय कायदा वेगळं सांगतो. जर मृत्यूपत्र नसेल, तर “Intestate Succession” म्हणजेच कायदेशीर वारसाहक्काचे नियम लागू होतात.
वडिलोपार्जित आणि स्व-अर्जित मालमत्ता यात फरक काय?
🔹 वडिलोपार्जित (Ancestral Property)
चार पिढ्यांपासून न विभाजित झालेली मालमत्ता. यात जन्मानेच हक्क निर्माण होतो. मुलगा आणि मुलगी दोघेही समान हक्कदार असतात.
🔹 स्व-अर्जित (Self-acquired Property)
व्यक्तीने स्वतःच्या कमाईतून विकत घेतलेली मालमत्ता. जर मृत्यूपत्र नसेल तर ती कायदेशीर वारसांमध्ये कायद्यानुसार वाटली जाते.
हा फरक समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण हक्काची पद्धत यावर अवलंबून असते.
मोफत मराठी बातम्यांसाठी आमचा ग्रुप जॉईन करा
मृत्यूपत्र नसल्यास कोणाला हक्क मिळतो (Inheritance Rights Without Will )?
हिंदू कुटुंबासाठी Hindu Succession Act 1956 (सुधारणा 2005) लागू होतो.
✅ Class I Heirs मध्ये येणारे वारस:
- पत्नी / पती
- मुलगा
- मुलगी
- आई
या सर्वांना समान हिस्सा मिळतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या व्यक्तीमागे पत्नी, एक मुलगा आणि एक मुलगी असल्यास — तिघांनाही समान वाटा मिळेल.
👉 2005 च्या सुधारणा कायद्यामुळे मुलगी हीही जन्मतःच समान हक्कदार आहे — विवाहित असली तरी तिचा हक्क कमी होत नाही.
मालमत्तेवर दावा करण्याची प्रक्रिया (Inheritance Rights Without Will ):
जर मृत्यूपत्र नसेल तर खालील प्रक्रिया करावी:
📌 Step 1: कायदेशीर वारस प्रमाणपत्र (Legal Heir Certificate)
स्थानिक तहसील कार्यालय किंवा महानगरपालिका येथे अर्ज करावा.
📌 Step 2: वारस दाखला / उत्तराधिकारी प्रमाणपत्र
आवश्यक असल्यास न्यायालयीन प्रक्रिया पूर्ण करावी.
📌 Step 3: Mutation (उत्परिवर्तन)
7/12 उतारा किंवा प्रॉपर्टी कार्डमध्ये नाव नोंदवणे.
⚠ लक्षात ठेवा: Mutation म्हणजे पूर्ण मालकी नाही — ती फक्त महसूल नोंद आहे.
📌 Step 4: मालमत्ता विभागणी (Partition Deed)
सर्व वारसांच्या सहमतीने विभागणी करावी किंवा कोर्टामार्फत दावा दाखल करावा.
कुटुंबात वाद झाल्यास काय करावे?
अनेकदा एक वारस इतरांचा हिस्सा नाकारतो किंवा मालमत्ता स्वतःच्या नावावर करण्याचा प्रयत्न करतो. अशा वेळी:
- सिव्हिल कोर्टात Partition Suit दाखल करता येतो
- स्थगिती आदेश (Stay Order) मागता येतो
- बेकायदेशीर विक्री रोखता येते
कायद्याने प्रत्येक कायदेशीर वारसाचा हिस्सा सुरक्षित आहे.
वारसा हक्क आणि नॉमिनेशन प्रक्रिया: जमीन, घर आणि गुंतवणुकीवरील कायदेशीर अधिकार कोणाचा?
मुलीचा हक्क — सर्वात मोठा गैरसमज
Inheritance Rights Without Will पूर्वी समाजात असा समज होता की लग्न झालेल्या मुलीचा हक्क संपतो.
परंतु 2005 च्या कायद्यानुसार:
✔ मुलगी ही मुलासारखीच जन्मतः समान हक्कदार आहे
✔ वडील जिवंत असो वा नसोत — हक्क अबाधित राहतो
✔ ती मालमत्ता विक्री/वाटणीसाठी संमती देण्यास पात्र आहे
हा बदल अनेक कुटुंबांसाठी महत्त्वाचा ठरला आहे.
किती वर्षांनी दावा करता येतो?
Inheritance Rights Without Will वारसाहक्कासाठी तातडीची निश्चित मर्यादा नसली तरी उशीर करणे धोकादायक ठरू शकते. कारण:
- इतर वारस मालमत्ता विकू शकतात
- कागदपत्रांमध्ये बदल होऊ शकतो
- दीर्घकाळ ताबा सिद्ध केल्यास वाद गुंतागुंतीचा होतो
म्हणून शक्य तितक्या लवकर कायदेशीर प्रक्रिया सुरू करणे योग्य.
आवश्यक कागदपत्रे
- मृत्यू प्रमाणपत्र
- 7/12 उतारा / प्रॉपर्टी कार्ड
- आधार कार्ड
- रेशन कार्ड
- कायदेशीर वारस प्रमाणपत्र
- मालमत्तेची मूळ कागदपत्रे
ही सर्व कागदपत्रे व्यवस्थित असल्यास प्रक्रिया जलद पूर्ण होते.
Inheritance Rights Without Will मृत्यूपत्र नसल्यास मालमत्ता कोणाच्या ताब्यात आहे यावर नाही, तर कायद्यानुसार कोण वारस आहे यावर हक्क ठरतो.
मोठा मुलगा, ज्येष्ठ सदस्य किंवा घरातील प्रमुख व्यक्ती हीच मालमत्ता मालक ठरत नाही. कायदा सर्व Class I वारसांना समान संरक्षण देतो.
जर तुम्ही कायदेशीर वारस असाल, तर तुमचा हिस्सा सुरक्षित आहे — फक्त योग्य प्रक्रिया आणि जागरूकता आवश्यक आहे.
तुमच्या कुटुंबात असा मालमत्तेचा प्रश्न आहे का?
ही माहिती प्रत्येक कुटुंबासाठी महत्त्वाची आहे — शेअर करा, सेव्ह करा आणि योग्य वेळी उपयोगात आणा.
विविध सरकारी जॉब, योजना, GR यांची माहिती मिळविण्यासाठी येथे रजिस्टर करा
व्हिडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा