जमीन किंवा घर मुलांच्या नावावर करायचे असेल तर बक्षीसपत्र की मृत्युपत्र? हा प्रश्न अनेक पालकांना पडतो. कारण दोन्ही माध्यमातून भविष्यात मालमत्ता मुलांना मिळू शकते; मात्र दोन्हींची कायदेशीर रचना आणि परिणाम वेगळे आहेत.
काही पालकांना आपली मालमत्ता हयातीतच मुलाच्या किंवा मुलीच्या नावावर करायची असते, तर काहींना मालमत्ता स्वतःच्या नावावर ठेवून मृत्यूनंतर मुलांना द्यायची असते.
म्हणूनच बक्षीसपत्र की मृत्युपत्र हा निर्णय घेताना मालमत्ता कधी हस्तांतरित करायची आहे, स्वतःचा ताबा किती काळ ठेवायचा आहे आणि कुटुंबातील इतर हक्क काय आहेत, याचा विचार करणे महत्त्वाचे आहे.
मोफत मराठी बातम्यांसाठी आमचा ग्रुप जॉईन करा
बक्षीसपत्र म्हणजे काय?
बक्षीसपत्र म्हणजे एखाद्या व्यक्तीने स्वतःच्या मालकीची मालमत्ता दुसऱ्या व्यक्तीला कोणत्याही मोबदल्याशिवाय स्वेच्छेने देण्याची प्रक्रिया.
जमीन किंवा घरासारखी अचल मालमत्ता बक्षीसपत्राद्वारे देताना संबंधित कायदेशीर प्रक्रिया आणि नोंदणीची आवश्यकता असते.
उदाहरणार्थ, वडिलांच्या नावावर असलेले घर त्यांनी हयातीत मुलाला बक्षीसपत्राद्वारे दिले, तर मालमत्ता हस्तांतरणाची प्रक्रिया त्यांच्या हयातीत केली जाते.
म्हणजेच, बक्षीसपत्राचा मुख्य उद्देश मालमत्ता सध्याच्या काळात हस्तांतरित करणे हा आहे.
मृत्युपत्र म्हणजे काय?
मृत्युपत्र म्हणजे एखाद्या व्यक्तीने आपल्या मृत्यूनंतर तिच्या मालमत्तेचे वाटप कसे व्हावे, याबाबत व्यक्त केलेली इच्छा.
मृत्युपत्र केल्याने मालमत्ता लगेच मुलाच्या किंवा मुलीच्या नावावर जात नाही. त्याचा परिणाम संबंधित व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर होतो.
उदाहरणार्थ, आईने मृत्युपत्रामध्ये तिच्या मृत्यूनंतर घर मुलाला मिळावे असे नमूद केले असेल, तर त्या इच्छेची अंमलबजावणी मृत्यूनंतर होते.
बक्षीसपत्र की मृत्युपत्र? मुख्य फरक समजून घ्या
बक्षीसपत्र आणि मृत्युपत्र दोन्हींचा उद्देश मालमत्तेबाबत पुढील व्यवस्था करण्याचा असला, तरी त्यांच्यात महत्त्वाचे फरक आहेत.
१. मालमत्ता कधी हस्तांतरित होते?
बक्षीसपत्रामध्ये हयातीत मालमत्ता हस्तांतरित करण्याचा उद्देश असतो.
मृत्युपत्रामध्ये मालमत्तेबाबतची इच्छा मृत्यूनंतर लागू होते.
२. मालमत्तेवरील नियंत्रण
बक्षीसपत्राद्वारे मालमत्ता हस्तांतरित केल्यानंतर पालकांचा त्या मालमत्तेवरील पूर्वीचा अधिकार आणि नियंत्रण यावर परिणाम होऊ शकतो.
मृत्युपत्रामध्ये व्यक्ती आपल्या हयातीत मालमत्ता स्वतःकडे ठेवू शकते.
३. बदल करण्याची शक्यता
बक्षीसपत्र पूर्ण झाल्यानंतर ते केवळ मन बदलल्यामुळे सहज रद्द करता येत नाही.
मृत्युपत्रामध्ये परिस्थितीनुसार बदल करून नवीन मृत्युपत्र करण्याचा पर्याय उपलब्ध असू शकतो.
४. खर्च आणि प्रक्रिया
दोन्ही दस्तऐवजांसाठी लागू कायदे, स्टॅम्प ड्युटी, नोंदणी शुल्क आणि इतर प्रक्रिया वेगवेगळ्या असू शकतात.
म्हणून फक्त खर्च पाहून निर्णय घेणे योग्य नाही.
बक्षीसपत्र की मृत्युपत्र — कोणता पर्याय कधी विचारात घ्यावा?
याचे एकच उत्तर प्रत्येक कुटुंबासाठी लागू होत नाही.
आत्ताच मुलाच्या नावावर मालमत्ता करायची असल्यास
जर पालकांना आपली जमीन किंवा घर हयातीतच मुलाच्या किंवा मुलीच्या नावावर हस्तांतरित करायचे असेल, तर बक्षीसपत्राचा पर्याय विचारात घेतला जाऊ शकतो.
मात्र बक्षीसपत्र करण्यापूर्वी मालमत्तेची मालकी, सहमालक, कर्ज किंवा बोजा, इतर हक्कदार आणि लागू शुल्क यांची माहिती तपासणे आवश्यक आहे.
मृत्यूनंतर मुलांना मालमत्ता द्यायची असल्यास
जर पालकांना मालमत्ता आपल्या हयातीत स्वतःच्या नावावर ठेवायची असेल आणि मृत्यूनंतर ती मुलांना मिळावी अशी इच्छा असेल, तर मृत्युपत्राचा पर्याय विचारात घेतला जाऊ शकतो.
मृत्युपत्रामध्ये मालमत्तेचा तपशील आणि लाभार्थींबाबत स्पष्टता ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
मृत्युपत्र की बक्षीसपत्र? प्रॉपर्टी देताना सर्वात फायदेशीर पर्याय कोणता — 90% लोक करतात ही चूक!
बक्षीसपत्र करताना ही गोष्ट लक्षात ठेवा
बक्षीसपत्राद्वारे मालमत्ता मुलाच्या नावावर केल्यानंतर पालकांना त्या मालमत्तेवर पूर्वीसारखे सर्व अधिकार आपोआप राहतीलच असे नाही.
उदाहरणार्थ, पालकांना घरात आयुष्यभर राहायचे असेल किंवा घराचा वापर करण्याचा अधिकार स्वतःकडे ठेवायचा असेल, तर अशा बाबी दस्तऐवज तयार करताना योग्य प्रकारे विचारात घेणे आवश्यक आहे.
बक्षीसपत्र पूर्ण झाल्यानंतर ते केवळ निर्णय बदलला म्हणून सहज रद्द करता येत नाही. काही विशिष्ट कायदेशीर परिस्थितींमध्ये रद्द करण्याची तरतूद असू शकते.
त्यामुळे बक्षीसपत्र करण्यापूर्वी त्याचे भविष्यातील परिणाम समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
मृत्युपत्र करताना कोणत्या गोष्टी स्पष्ट असाव्यात?
मृत्युपत्रामध्ये मालमत्तेबाबत शक्य तितकी स्पष्ट माहिती असणे चांगले.
उदाहरणार्थ:
• जमीन किंवा घराचा स्पष्ट तपशील
• मालमत्तेची ओळख पटणारी माहिती
• कोणत्या व्यक्तीला किती हिस्सा मिळणार
• एकापेक्षा जास्त वारस असल्यास त्यांचे वाटप
• आवश्यक असल्यास मृत्युपत्राची अंमलबजावणी करणाऱ्या व्यक्तीची माहिती
• यापूर्वी मृत्युपत्र केले असल्यास त्याबाबतची स्पष्टता
अस्पष्ट किंवा परस्परविरोधी तरतुदींमुळे भविष्यात कुटुंबात वाद निर्माण होण्याची शक्यता असते.
मुलगा आणि मुलगी दोघांना मालमत्ता द्यायची असेल तर?
समजा पालकांकडे एक घर आणि शेतीची जमीन आहे.
त्यांना घर मुलगा आणि मुलगी दोघांना द्यायचे आहे आणि शेतीमध्येही दोघांना हिस्सा द्यायचा आहे.
अशा वेळी दस्तऐवजामध्ये कोणाला किती हिस्सा मिळणार, कोणती मालमत्ता कोणाला मिळणार आणि वाटप कशा पद्धतीने होणार हे स्पष्टपणे नमूद करणे महत्त्वाचे आहे.
फक्त “माझी सर्व मालमत्ता माझ्या मुलांना मिळावी” असे अस्पष्टपणे लिहिण्यापेक्षा मालमत्तेचे वर्णन आणि वाटप स्पष्ट ठेवणे अधिक योग्य ठरू शकते.
बक्षीसपत्र की मृत्युपत्र? निर्णय घेण्यापूर्वी हे ५ प्रश्न विचारा
१. मालमत्ता आत्ताच मुलाच्या नावावर करायची आहे का?
होय असल्यास बक्षीसपत्राचा पर्याय विचारात घेतला जाऊ शकतो.
२. मालमत्ता मृत्यूपर्यंत स्वतःकडे ठेवायची आहे का?
होय असल्यास मृत्युपत्राचा पर्याय विचारात घेता येऊ शकतो.
३. घराचा ताबा आणि वापर पुढेही स्वतःकडे ठेवायचा आहे का?
असे असल्यास दस्तऐवज तयार करण्यापूर्वी या अधिकारांची योग्य कायदेशीर रचना करणे महत्त्वाचे आहे.
४. इतर वारस किंवा सहमालक आहेत का?
असल्यास त्यांच्या विद्यमान हक्कांचा विचार करणे आवश्यक आहे.
५. मालमत्तेवर कर्ज किंवा इतर बोजा आहे का?
असल्यास संबंधित कागदपत्रे आणि कायदेशीर परिणाम तपासणे गरजेचे आहे.
बक्षीसपत्र की मृत्युपत्र? एका मिनिटात समजून घ्या
हयातीत मालमत्ता मुलाला द्यायची असेल तर बक्षीसपत्राचा विचार केला जाऊ शकतो.
मृत्यूनंतर मालमत्ता मुलाला द्यायची असेल तर मृत्युपत्राचा विचार केला जाऊ शकतो.
परंतु कोणता पर्याय तुमच्या परिस्थितीसाठी योग्य आहे हे ठरवताना फक्त खर्च किंवा कागदपत्रांची संख्या पाहू नका.
मालमत्तेचा प्रकार, मालकी हक्क, सहमालक, वारसांचे हक्क, पालकांचा ताबा, कुटुंबातील परिस्थिती आणि भविष्यातील उद्देश या सर्व बाबींचा विचार करणे आवश्यक आहे.
बक्षीसपत्र की मृत्युपत्र — अंतिम निर्णय घेण्यापूर्वी काय करावे?
जमीन किंवा घर मुलांच्या नावावर करण्यापूर्वी सर्व मालमत्ता कागदपत्रे तपासा.
७/१२ उतारा, मालमत्ता पत्रक, खरेदीखत, पूर्वीचे हस्तांतरण दस्तऐवज, कर्ज किंवा बोजा आणि इतर संबंधित नोंदी यांची माहिती तपासणे महत्त्वाचे आहे.
त्यानंतर तुमचा उद्देश स्पष्ट करा:
“मालमत्ता आत्ताच मुलाला द्यायची आहे”
की
“माझ्या मृत्यूनंतर मुलाला मिळावी.”
यावर आधारित योग्य दस्तऐवजाची निवड करण्यासाठी संबंधित वकील किंवा दस्त नोंदणी क्षेत्रातील तज्ज्ञाचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
बक्षीसपत्र केल्यावर मालमत्ता मुलाच्या नावावर जाते का?
बक्षीसपत्राची आवश्यक कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर अचल मालमत्तेच्या हस्तांतरणाचा परिणाम होऊ शकतो. संबंधित नोंदणी आणि इतर आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण करणे महत्त्वाचे आहे.
मृत्युपत्र केल्यानंतर मुलाला लगेच मालमत्ता मिळते का?
नाही. मृत्युपत्राचा परिणाम मृत्यूनंतर होतो.
बक्षीसपत्र रद्द करता येते का?
काही विशिष्ट कायदेशीर परिस्थितींमध्ये बक्षीसपत्र रद्द करण्याची तरतूद असू शकते. मात्र केवळ मन बदलल्यामुळे ते सहज रद्द करता येईल असे नाही.
मृत्युपत्र बदलता येते का?
परिस्थितीनुसार नवीन मृत्युपत्र करून आधीच्या इच्छेमध्ये बदल करण्याचा पर्याय असू शकतो.
जमीन आणि घर मुलांच्या नावावर करण्यासाठी काय करावे?
सर्वप्रथम मालमत्तेची मालकी आणि कागदपत्रे तपासा. त्यानंतर हयातीत हस्तांतरण करायचे आहे की मृत्यूनंतर, हे निश्चित करून योग्य दस्तऐवजाबाबत तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
बक्षीसपत्र की मृत्युपत्र हा प्रश्न दिसायला सोपा असला तरी त्याचा संबंध थेट तुमच्या मालमत्तेच्या भविष्यातील हक्कांशी आहे.
हयातीतच मालमत्ता मुलाच्या नावावर द्यायची असल्यास बक्षीसपत्राचा पर्याय विचारात घेतला जाऊ शकतो.
मालमत्ता स्वतःच्या नावावर आणि नियंत्रणाखाली ठेवून मृत्यूनंतर मुलांना द्यायची असल्यास मृत्युपत्राचा पर्याय विचारात घेता येतो.
मात्र प्रत्येक कुटुंबाची परिस्थिती वेगळी असते. त्यामुळे जमीन किंवा घर हस्तांतरित करण्यापूर्वी संबंधित कागदपत्रे तपासून योग्य कायदेशीर सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.
विविध सरकारी जॉब, योजना, GR यांची माहिती मिळविण्यासाठी येथे रजिस्टर करा
व्हिडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा