can gift deed be cancelled? शेतजमीन ही बहुतेक कुटुंबांसाठी केवळ मालमत्ता नसून पिढ्यान्पिढ्यांची उपजीविकेचे साधन असते. त्यामुळे शेतजमिनीशी संबंधित कोणताही कायदेशीर निर्णय अत्यंत विचारपूर्वक घेणे आवश्यक असते. अनेक वेळा आई-वडील, आजी-आजोबा किंवा कुटुंबातील ज्येष्ठ व्यक्ती आपल्या हयातीत शेतजमीन मुलांना किंवा नातेवाईकांना बक्षीसपत्र (Gift Deed) करून देतात. मात्र नंतर परिस्थिती बदलल्यास “हे बक्षीसपत्र रद्द करता येईल का(can gift deed be cancelled)?” असा प्रश्न निर्माण होतो.
मोफत मराठी बातम्यांसाठी आमचा ग्रुप जॉईन करा
बक्षीसपत्र (Gift Deed) म्हणजे काय?
बक्षीसपत्र म्हणजे असा कायदेशीर दस्तऐवज ज्याद्वारे एखादी व्यक्ती आपली मालमत्ता दुसऱ्या व्यक्तीला विनामूल्य, कोणतीही किंमत न घेता देते. यामध्ये दाता (जमीन देणारा) आणि लाभार्थी (जमीन स्वीकारणारा) हे दोन मुख्य घटक असतात.
शेतजमिनीच्या बाबतीत बक्षीसपत्र वैध ठरण्यासाठी खालील अटी पूर्ण होणे आवश्यक आहे:
- बक्षीसपत्र लेखी स्वरूपात असणे
- आवश्यक स्टॅम्प शुल्क भरलेले असणे
- नोंदणी कार्यालयात अधिकृत नोंदणी झालेली असणे
- लाभार्थीने बक्षीस स्वीकारलेले असणे
या सर्व अटी पूर्ण झाल्यानंतर बक्षीसपत्र कायदेशीरदृष्ट्या प्रभावी ठरते.
एकदा नोंदणीकृत बक्षीसपत्र रद्द करता येते का (can gift deed be cancelled)?
सामान्यपणे एकदा नोंदणीकृत व स्वीकारलेले बक्षीसपत्र सहजपणे रद्द करता येत नाही. कारण त्यानंतर मालकी हक्क पूर्णपणे लाभार्थ्याकडे जातो. मात्र कायद्यात काही विशेष परिस्थिती दिलेल्या आहेत, ज्या अंतर्गत बक्षीसपत्र रद्द करण्याची शक्यता असते.
बक्षीसपत्र रद्द होऊ शकणाऱ्या परिस्थिती
1. फसवणूक किंवा चुकीची माहिती
जर बक्षीसपत्र फसवणूक करून, खोटी माहिती देऊन किंवा सत्य लपवून तयार करण्यात आले असेल, तर ते न्यायालयामार्फत रद्द होऊ शकते.
2. दबाव, धमकी किंवा बळजबरी
दाता व्यक्तीवर दबाव टाकून, मानसिक त्रास देऊन किंवा धमकी देऊन बक्षीसपत्र तयार करून घेतले असल्यास ते वैध मानले जात नाही.
3. दात्याची मानसिक अवस्था सक्षम नसणे
जर बक्षीसपत्र करताना दाता व्यक्ती मानसिकदृष्ट्या सक्षम नसेल, आजारी असेल किंवा निर्णय घेण्याच्या स्थितीत नसेल, तर ते रद्द होऊ शकते.
4. लाभार्थीची सहमती नसणे
बक्षीसपत्र वैध ठरण्यासाठी लाभार्थीने ते स्वीकारणे आवश्यक असते. सहमती नसल्यास बक्षीसपत्र प्रभावी ठरत नाही.
जमिनीचे खरे खरेदीखत आणि खोटे खरेदीखत यामधील फरक कसा ओळखावा?
दाता जिवंत असताना आणि मृत्यूनंतर फरक
- दाता जिवंत असताना:
दात्याला योग्य कारणे आणि पुरावे असल्यास न्यायालयात दावा दाखल करून बक्षीसपत्र रद्द करण्याची संधी असते. - दाता मृत्यूनंतर:
बहुतांश प्रकरणांमध्ये दात्याच्या मृत्यूनंतर बक्षीसपत्र रद्द करणे अत्यंत कठीण होते. फक्त गंभीर फसवणूक किंवा कायदेशीर त्रुटी असल्यासच कोर्ट हस्तक्षेप करते.
तोंडी बक्षीसपत्र वैध आहे का?
शेतजमिनीच्या बाबतीत तोंडी बक्षीसपत्र कायदेशीरदृष्ट्या वैध मानले जात नाही. जमीन हस्तांतरणासाठी लेखी आणि नोंदणीकृत दस्तऐवज असणे अनिवार्य आहे.
बक्षीसपत्र रद्द करण्याची कायदेशीर प्रक्रिया(can gift deed be cancelled):
- न्यायालयात दावा दाखल करणे
संबंधित न्यायालयात बक्षीसपत्र रद्द करण्यासाठी अर्ज करावा लागतो. - पुरावे सादर करणे
फसवणूक, दबाव किंवा इतर कारणांचे ठोस पुरावे सादर करणे आवश्यक असते. - सुनावणी व निर्णय
न्यायालय दोन्ही बाजू ऐकून निर्णय देते. - नोंदणी दुरुस्ती
कोर्टाच्या आदेशानंतर नोंदणी कार्यालयात मालकी हक्कामध्ये बदल केला जातो.
बक्षीसपत्र करताना घ्यावयाची काळजी
- भविष्यातील परिणामांचा पूर्ण विचार करा
- अटी व शर्ती स्पष्टपणे नमूद करा
- कुटुंबीयांमध्ये पारदर्शकता ठेवा
- कायदेशीर सल्ला घेऊनच दस्तऐवज तयार करा
शेतजमिनीचे बक्षीसपत्र हा अत्यंत संवेदनशील आणि कायमस्वरूपी परिणाम करणारा निर्णय आहे. एकदा नोंदणीकृत झाल्यानंतर ते सहज रद्द होत नाही(can gift deed be cancelled). मात्र फसवणूक, दबाव किंवा कायदेशीर त्रुटी असल्यास न्यायालयीन मार्गाने ते रद्द होऊ शकते. त्यामुळे बक्षीसपत्र करण्यापूर्वी आणि रद्द करण्याचा विचार करताना योग्य कायदेशीर मार्गदर्शन घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
विविध सरकारी जॉब, योजना, GR यांची माहिती मिळविण्यासाठी येथे रजिस्टर करा
आमचे लेख मिळवण्यासाठी फॉलो करा : फेसबुक | टेलिग्राम | ट्विटर | इन्स्टाग्राम | YouTube
आपल्या माहिती असायलाच हवी YouTube channel नक्की भेट द्या.
कायदे विषयक माहिती पुस्तके, PDF, GR मिळवण्यासाठी टेलिग्राम चॅनल जॉइन करण्यासाठी येथे क्लिक करा.
व्हिडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा