Sale Deed Cancellation in India जमीन, घर किंवा फ्लॅट खरेदी करताना सर्वात महत्वाचा दस्त म्हणजे खरेदीखत (Sale Deed). हा दस्त म्हणजे त्या मालमत्तेवरील तुमच्या मालकी हक्काचा अधिकृत पुरावा असतो. खरेदीखत नोंदणी झाल्यानंतर त्या मालमत्तेवर खरेदीदाराला पूर्ण कायदेशीर अधिकार मिळतात.
मात्र अनेक वेळा व्यवहारात फसवणूक, चुकीची माहिती किंवा कायदेशीर त्रुटी आढळल्यामुळे खरेदीखत रद्द करण्याची गरज निर्माण होते. पण एकदा नोंदणी झाल्यानंतर खरेदीखत सहजपणे रद्द (Sale Deed Cancellation in India) करता येत नाही. त्यासाठी विशिष्ट कायदेशीर प्रक्रिया आणि न्यायालयाचा आदेश आवश्यक असतो.
या लेखात आपण खरेदीखत म्हणजे काय, ते कधी रद्द करता येते, कोणत्या कायद्यांखाली दावा करता येतो आणि प्रक्रिया काय आहे हे सोप्या भाषेत समजून घेऊ.
खरेदीखत म्हणजे काय?
खरेदीखत म्हणजे जमीन, फ्लॅट किंवा कोणत्याही स्थावर मालमत्तेची खरेदी झाल्यानंतर तयार होणारा अधिकृत दस्त.
या दस्तामध्ये खालील माहिती असते:
- खरेदीदार व विक्रेत्याची माहिती
- मालमत्तेचे पूर्ण वर्णन
- व्यवहाराची रक्कम
- पेमेंटची माहिती
- साक्षीदारांच्या सह्या
- नोंदणीची तारीख
हा दस्त सब-रजिस्ट्रार कार्यालयात नोंदणी केल्यानंतर कायदेशीर स्वरूप प्राप्त करतो आणि खरेदीदाराला त्या मालमत्तेचा पूर्ण अधिकार मिळतो.
खरेदीखत रद्द करता येते का (Sale Deed Cancellation in India )?
होय, पण खूप मर्यादित परिस्थितीतच खरेदीखत रद्द करता येते.
सर्वसाधारणपणे:
- खरेदीदार किंवा विक्रेता स्वतःहून दस्त रद्द करू शकत नाही.
- सब-रजिस्ट्रारलाही नोंदणीकृत दस्त रद्द करण्याचा अधिकार नसतो.
- खरेदीखत रद्द करण्यासाठी दिवाणी न्यायालयात दावा दाखल करावा लागतो.
म्हणजेच, न्यायालयाचा आदेश मिळाल्याशिवाय नोंदणीकृत खरेदीखत रद्द होत नाही.
खरेदीखत रद्द (Sale Deed Cancellation in India) करण्याची प्रमुख कारणे
खालील परिस्थितीत न्यायालय खरेदीखत रद्द करण्याचा आदेश देऊ शकते.
1️⃣ फसवणूक (Fraud)
जर व्यवहार करताना मालमत्तेबाबत चुकीची माहिती दिली गेली असेल किंवा फसवणूक झाली असेल तर दस्त रद्द करण्यासाठी दावा करता येतो.
उदा.
- जमीन वादग्रस्त असल्याची माहिती लपवणे
- बनावट कागदपत्रे दाखवणे
- मालकी हक्क नसताना विक्री करणे
2️⃣ दबाव किंवा जबरदस्ती
जर विक्री करार दबाव, धमकी किंवा मानसिक त्रास देऊन केला असेल तर कोर्टात दावा दाखल करता येतो.
3️⃣ चुकीची माहिती किंवा चुकीचा करार
मालमत्तेबाबत चुकीचे क्षेत्रफळ, हक्क किंवा मालकी दाखवून व्यवहार केला असेल तरही दस्त रद्द होऊ शकतो.
4️⃣ करारातील अटींचे उल्लंघन
Agreement to Sale मध्ये दिलेल्या अटी पूर्ण झाल्या नसतील तर संबंधित व्यक्ती न्यायालयात दाद मागू शकते.
खरेदीखत रद्द (Sale Deed Cancellation in India) करण्यासाठी कोणता कायदा लागू होतो?
खरेदीखत रद्द करण्यासाठी मुख्यतः Specific Relief Act लागू होतो.
या कायद्यातील काही महत्वाच्या तरतुदी:
कलम 31
जर एखादा दस्त चुकीचा किंवा बेकायदेशीर असेल तर न्यायालय त्याला रद्द करू शकते.
कलम 32
नोंदणीकृत दस्ताचा काही भाग रद्द करण्याचा अधिकारही न्यायालयाला असतो.
कलम 33
दस्त रद्द झाल्यानंतर संबंधित पक्षांनी घेतलेले पैसे किंवा लाभ परत करण्याचे आदेश न्यायालय देऊ शकते.
खरेदीखत रद्द करण्याची कायदेशीर प्रक्रिया (Sale Deed Cancellation in India process)
खरेदीखत रद्द करण्यासाठी खालील प्रक्रिया पूर्ण करावी लागते.
1️⃣ दिवाणी न्यायालयात दावा दाखल करणे
फसवणूक किंवा चुकीच्या व्यवहाराबाबत Civil Court मध्ये Suit for Cancellation of Sale Deed दाखल करावा लागतो.
2️⃣ पुरावे सादर करणे
तुम्हाला खालील कागदपत्रे सादर करावी लागतात:
- खरेदीखताची प्रत
- व्यवहाराशी संबंधित कागदपत्रे
- फसवणुकीचे पुरावे
- साक्षीदार
3️⃣ न्यायालयीन सुनावणी
दोन्ही पक्षांचे म्हणणे ऐकून न्यायालय निर्णय देते.
4️⃣ न्यायालयाचा आदेश
जर फसवणूक किंवा चुकीचा व्यवहार सिद्ध झाला तर न्यायालय खरेदीखत रद्द करण्याचा आदेश देते.
जमिनीचे खरे खरेदीखत आणि खोटे खरेदीखत यामधील फरक कसा ओळखावा?
खरेदीखत रद्द करण्याची वेळ मर्यादा (Sale Deed Cancellation in India)
भारतीय कायद्यानुसार फसवणूक लक्षात आल्यापासून 3 वर्षांच्या आत दावा दाखल करणे आवश्यक असते.
जर ही मुदत संपली तर कोर्टात दावा ग्राह्य धरला जाण्याची शक्यता कमी होते.
खरेदीखत रद्द झाल्यानंतर काय होते?
जर कोर्टाने खरेदीखत रद्द केले तर:
- मालमत्तेवरील खरेदीदाराचा हक्क संपतो
- मालमत्ता मूळ मालकाकडे परत जाते
- व्यवहारातील रक्कम परत करण्याचे आदेश दिले जाऊ शकतात
काही प्रकरणांमध्ये दोन्ही पक्षांच्या सहमतीनेही न्यायालयीन प्रक्रियेद्वारे व्यवहार रद्द केला जातो.
खरेदीखत करताना घ्यायची काळजी
मालमत्ता खरेदी करताना खालील गोष्टी तपासणे अत्यंत आवश्यक आहे.
✔ 7/12 उतारा व मालकी हक्क
✔ जमीन वादग्रस्त नाही याची खात्री
✔ मागील व्यवहारांची माहिती
✔ बांधकाम परवानगी
✔ वकीलाकडून कागदपत्रांची पडताळणी
या गोष्टी तपासल्यास भविष्यातील मोठे कायदेशीर वाद टाळता येतात.
Sale Deed Cancellation in India खरेदीखत हा मालमत्तेवरील सर्वात महत्वाचा कायदेशीर दस्त आहे. एकदा नोंदणी झाल्यानंतर तो सहजपणे रद्द करता येत नाही. मात्र फसवणूक, चुकीची माहिती किंवा कायदेशीर त्रुटी असल्यास दिवाणी न्यायालयात दावा दाखल करून खरेदीखत रद्द करता येते.
म्हणूनच मालमत्ता खरेदी करताना सर्व कागदपत्रांची नीट तपासणी करणे आणि कायदेशीर सल्ला घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
जमीन, मालमत्ता आणि कायदेशीर हक्कांबद्दल अशीच महत्वाची व उपयुक्त माहिती नियमितपणे जाणून घ्यायची असेल तर आमचे अपडेट्स नक्की फॉलो करा. खरेदीखत, जमीन व्यवहार, सरकारी योजना आणि कायदेशीर मार्गदर्शन याबाबत सोप्या भाषेत माहिती आम्ही सतत देत असतो. अशीच उपयुक्त माहिती मिळवण्यासाठी आमचे WhatsApp व Telegram चॅनल जरूर फॉलो करा.