Loan Liability After Death in India कर्जदाराचा मृत्यू झाला तर कर्ज नेमकं कोण फेडणार?
अनेक कुटुंबांमध्ये एकच व्यक्ती कमावती असते आणि तिच्या नावावर घरकर्ज, वैयक्तिक कर्ज किंवा वाहन कर्ज असते. अशा वेळी अचानक त्या व्यक्तीचा मृत्यू झाला, तर सर्वात मोठा प्रश्न निर्माण होतो – आता हे कर्ज कोण फेडणार?
हा विषय भावनिक असला तरी कायदेशीरदृष्ट्या स्पष्ट आहे. योग्य माहिती नसल्यामुळे अनेक कुटुंबे अनावश्यक ताण आणि बँकेच्या नोटिसांना सामोरी जातात.
चला, नियम सोप्या भाषेत समजून घेऊया.
मोफत मराठी बातम्यांसाठी आमचा ग्रुप जॉईन करा
कर्जदाराच्या मृत्यूनंतर कर्ज आपोआप संपते का?
नाही.
कर्जदाराचा मृत्यू झाला म्हणून कर्ज रद्द होत नाही. बँकेला किंवा वित्तसंस्थेला त्यांचे पैसे परत मिळण्याचा कायदेशीर अधिकार असतो.
मात्र कर्ज फेडण्याची जबाबदारी परिस्थितीनुसार बदलते.
कर्ज फेडण्याची जबाबदारी कोणावर येते (Loan Liability After Death in India)?
✅ (A) एकट्या व्यक्तीच्या नावावर कर्ज असल्यास
जर कर्ज फक्त मृत व्यक्तीच्या नावावर असेल आणि कोणताही सह-कर्जदार (Co-borrower) किंवा गॅरंटर नसेल, तर:
- बँक मृत व्यक्तीच्या मालमत्तेतून कर्ज वसूल करू शकते.
- वारसांना त्यांच्या स्वतःच्या खिशातून कर्ज फेडण्याची सक्ती करता येत नाही.
- परंतु वारसांनी संपत्ती स्वीकारली असल्यास, त्या संपत्तीच्या मर्यादेत कर्ज फेडावे लागते.
👉 उदाहरण: मृत व्यक्तीच्या नावावर 10 लाखांचे कर्ज आणि 6 लाखांची मालमत्ता असल्यास, बँक 6 लाखांपर्यंत वसुली करू शकते.
✅ (B) सह-कर्जदार असल्यास
जर कर्ज घेताना पती-पत्नी, वडील-मुलगा किंवा इतर कोणी सह-कर्जदार असेल, तर:
- उर्वरित सह-कर्जदार पूर्ण कर्ज फेडण्यास जबाबदार असतो.
- बँक थेट त्याच्याकडे वसुलीसाठी जाऊ शकते.
घरकर्जांमध्ये ही परिस्थिती सामान्य आहे.
✅ (C) गॅरंटर असल्यास
जर कर्जाला गॅरंटर असेल, तर:
- मुख्य कर्जदाराच्या मृत्यूनंतर बँक गॅरंटरकडून कर्ज वसूल करू शकते.
- गॅरंटरची जबाबदारी कायदेशीर आणि पूर्ण असते.
म्हणूनच गॅरंटर होण्यापूर्वी पूर्ण विचार करणे अत्यावश्यक आहे.
घरकर्जाच्या बाबतीत काय होते (Loan Liability After Death in India)?
घरकर्जामध्ये साधारणतः दोन गोष्टी घडतात:
- सह-कर्जदार असल्यास – त्याच्यावर जबाबदारी येते.
- कर्ज विमा (Loan Insurance) घेतलेला असल्यास – विमा कंपनी उर्वरित रक्कम भरते.
जर कर्ज फेडले गेले नाही, तर बँकेला तारण ठेवलेली मालमत्ता जप्त करण्याचा अधिकार असतो.
वैयक्तिक कर्ज (Personal Loan) असल्यास?
वैयक्तिक कर्ज साधारणतः अनसिक्योर्ड (तारण नसलेले) असते.
- बँक मृत व्यक्तीच्या मालमत्तेतून वसुली करू शकते.
- वारसांना त्यांच्या वैयक्तिक उत्पन्नातून कर्ज फेडण्यास भाग पाडता येत नाही.
- गॅरंटर असल्यास त्याच्याकडे वसुली केली जाऊ शकते.
ज्येष्ठ नागरिकांसाठी सर्वात सुरक्षित गुंतवणूक पर्याय! दरमहा हमी उत्पन्न कसे मिळवावे?
कर्ज विमा (Loan Insurance) का महत्त्वाचा?
कर्ज विमा म्हणजे एक प्रकारचे संरक्षण कवच.
जर कर्जदाराचा मृत्यू झाला, तर:
- विमा कंपनी उर्वरित कर्ज रक्कम भरते.
- कुटुंबावर आर्थिक ताण येत नाही.
- तारण मालमत्ता सुरक्षित राहते.
विशेषतः घरकर्ज घेताना कर्ज विमा घेणे फायदेशीर ठरते.
वारसांची जबाबदारी किती (Loan Liability After Death in India)?
कायद्यानुसार:
- वारसांना मृत व्यक्तीच्या कर्जाची अमर्याद जबाबदारी नसते.
- त्यांनी वारसा स्वीकारला असल्यास, त्या वारशाच्या मर्यादेतच जबाबदारी असते.
- स्वतःच्या कमाईतून कर्ज फेडण्याची सक्ती करता येत नाही (जोपर्यंत ते सह-कर्जदार किंवा गॅरंटर नसतील).
कुटुंबीयांनी काय करावे?
कर्जदाराचा मृत्यू झाल्यास खालील पावले उचलावीत:
✔ मृत्यू प्रमाणपत्र बँकेत जमा करा
✔ कर्ज खात्याची माहिती घ्या
✔ कर्ज विमा आहे का ते तपासा
✔ सह-कर्जदार/गॅरंटरची स्थिती स्पष्ट करा
✔ आवश्यक असल्यास कायदेशीर सल्ला घ्या
भावनिक अवस्थेत चुकीचे निर्णय घेणे टाळावे.
बँकेचा कायदेशीर अधिकार काय (Loan Liability After Death in India)?
जर कर्ज तारणावर आधारित असेल (जसे घरकर्ज):
- बँक SARFAESI कायद्यांतर्गत मालमत्ता जप्त करू शकते.
- नोटीस देऊन लिलाव प्रक्रिया सुरू केली जाऊ शकते.
म्हणून वेळेवर संवाद ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
कर्जदाराचा मृत्यू झाला म्हणजे कर्ज संपत नाही.
परंतु कुटुंबावर अमर्याद जबाबदारी येत नाही.
- सह-कर्जदार असल्यास → त्याला कर्ज फेडावे लागते.
- गॅरंटर असल्यास → त्याच्यावर जबाबदारी येते.
- कोणीही नसल्यास → बँक मालमत्तेतून वसुली करू शकते.
योग्य नियोजन, कर्ज विमा आणि स्पष्ट माहिती असल्यास कुटुंब मोठ्या आर्थिक संकटातून वाचू शकते.
📢 महत्वाची सूचना
Loan Liability After Death in India कर्ज घेताना खालील गोष्टी लक्षात ठेवा:
✔ सह-कर्जदाराची भूमिका समजून घ्या
✔ गॅरंटर होण्यापूर्वी धोके जाणून घ्या
✔ कर्ज विमा घेण्याचा विचार करा
✔ कुटुंबीयांना कर्जाची माहिती द्या
👉 तुमच्या नावावर किंवा कुटुंबातील सदस्यांच्या नावावर कर्ज आहे का?
आजच कर्जाची सर्व माहिती एकत्र करा आणि कुटुंबीयांना स्पष्टपणे सांगा.
✔ कर्ज विमा घेतला आहे का ते तपासा
✔ सह-कर्जदार आणि गॅरंटरची जबाबदारी समजून घ्या
✔ आर्थिक नियोजन आजच सुरू करा
अशा महत्त्वाच्या कायदेशीर आणि आर्थिक माहितीसाठी आमचा पेज फॉलो करा, पोस्ट शेअर करा आणि इतरांनाही जागरूक करा.
Loan Liability After Death in India योग्य माहितीच संकटाच्या वेळी तुमचा सर्वात मोठा आधार ठरते.
विविध सरकारी जॉब, योजना, GR यांची माहिती मिळविण्यासाठी येथे रजिस्टर करा
व्हिडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा