varg 2 jamin शेतीच्या जमिनींच्या मालकी, हस्तांतरण आणि वापर व्यवस्थापनाबाबत महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांमध्ये वारंवार शंका आणि संभ्रम असतो. या संदर्भात “भोगवटादार वर्ग-2” जमिनीबाबत विशेषत: अधिक प्रश्न उपस्थित केले जातात, जसे, ही जमीन विकता येते का, वर्ग-1 मध्ये रूपांतर करता येते का, तसेच कोणत्या जमिनींना हे नियम लागू होतात. या लेखात आपण महाराष्ट्र शासनाच्या नियमानुसार वर्ग-2 जमिनी आणि त्या वर्गात किंवा वर्ग-1 मध्ये रूपांतर करता येत नसलेल्या जमिनींची माहिती बघणार आहोत.
varg 2 jamin भोगवटादार वर्ग-1 आणि वर्ग-2 जमिनी – थोडक्यात ओळख
भोगवटादार वर्ग-1 जमीन:
यामध्ये शेतकरी स्वतः जमीनमालक असतो. या जमिनीचं विक्री वा हस्तांतरण कोणत्याही अटीशिवाय मुक्तपणे करता येऊ शकतं. म्हणजेच, कोणतीही सरकारी परवानगी लागू नाही.
भोगवटादार वर्ग-2 जमीन:
या जमिनीवर काही प्रतिबंध आणि अटी लागू असतात. ही जमीन शासनाची परवानगी घेतल्याशिवाय विकता वा हस्तांतरित करता येत नाही. त्यामुळे त्या नियंत्रित किंवा प्रतिबंधित जमिनींच्या प्रकारात मोडतात. त्यामध्ये कोणतीही आर्थिक व्यवहार, खरेदी, विक्री किंवा हस्तांतरण करण्याआधी शासनाची पूर्व-मंजुरी आवश्यक असते.
शासकीय पट्टेदार जमीन:
ही जमीन शासनाची मालकीची राहते आणि ठरावीक कालावधीसाठी (10, 30, 50, किंवा 99 वर्षे) भाडेपट्ट्यावर दिली जाते. जमिनीचा मालकी हक्क प्राप्त होत नाही.
महाराष्ट्र शासनाची जमीन:
पूर्णतः शासनाच्या मालकीची असते. अशी जमीन कोणत्याही व्यक्तीस मालकी म्हणून हस्तांतरीत करता येत नाही.
शेती जमीन ‘NA’ मध्ये रूपांतर: आवश्यक कागदपत्रे अर्ज प्रक्रिया संपूर्ण माहिती
varg 2 jamin मध्ये मोडणाऱ्या जमिनीचे 16 मुख्य प्रकार:
शासन निर्णयाचा सारांश
- महाराष्ट्र सरकारने 17 मार्च 2012 रोजीच्या शासन निर्णयाद्वारे महसूल नियम पुस्तिकेच्या खंड 4 मधील गाव नमुना 1(क) मध्ये सुधारणा करत भोगवटादार वर्ग-2 जमिनींच्या 14 प्रकारांची वर्गवारी जाहीर केली.
- 15 मार्च 2021 रोजीच्या आणखी एक शासन निर्णयानुसार त्यात २ नवीन प्रकार जोडले गेले.
- त्यामुळे सध्याच्या घडीला एकूण 16 प्रकारच्या जमिनी भोगवटादार वर्ग-2 मध्ये समाविष्ट आहेत.
varg 2 jamin वर्ग-2 जमिनीचे 16 प्रकार व गाव नमुन्यातील रेकॉर्ड
| क्र. | जमीन प्रकार | गाव नमुना 1(क) नोंद |
|---|---|---|
| 1 | मुंबई कुळ वहिवाट व शेतजमीन अधिनियम 1948 चे कलम 32 ग अन्वये विक्री झालेल्या जमिनी | 1 क (1) |
| 2 | वेगवेगळ्या इनाम व वतन जमिनी (देवस्थान जमिनी वगळून) | 1 क (2) |
| 3 | विविध योजनांतर्गत (भूमीहीन, शेतमजूर, स्वातंत्र सैनिक आदि) प्रदान/अतिक्रमण नियमानुसार जमिनी | 1 क (3) |
| 4 | गृह निर्माण संस्था, औद्योगिक स्थापनात, शैक्षणिक संस्था, विशेष वसाहत प्रकल्प आदि योजनांतर्गत जमिनी | 1 क (4) |
| 5 | महाराष्ट्र शेतजमीन कमाल धारणा अधिनियम, 1961 अंतर्गत वाटप केलेल्या जमिनी (सिलिंग) | 1 क (5) |
| 6 | महानगरपालिका/नगरपालिका/विविध प्राधिकरण विकास आराखड्यातील/ग्रामपंचायतीकडील गुरचरण, इतर प्रयोजनासाठी राखीव जमिनी | 1 क (6) |
| 7 | देवस्थान इनाम जमिनी | 1 क (7) |
| 8 | आदिवासी खातेदारांच्या जमिनी (कलम 36 अ) | 1 क (8) |
| 9 | महाराष्ट्र पुनर्वसन अधिनियम 1999 च्या कलम 16 अंतर्गत जमिनी | 1 क (9) |
| 10 | भाडेपट्टीने दिलेल्या शासकीय जमिनी | 1 क (10) |
| 11 | भूदान व ग्रामदान अंतर्गत मिळालेल्या जमिनी | 1 क (11) |
| 12 | खाजगी वने (संपादन) अधिनियम 1975 व शेतजमीन कमाल धारणा अधिनियम, 1961 अंतर्गत चौकशीसाठी प्रलंबित जमिनी | 1 क (12) |
| 13 | भूमीधारी हक्कान्वये मिळालेल्या जमिनी | 1 क (13) |
| 14 | कमाल मर्यादेपेक्षा अधिक धारण करण्यास सूट दिलेल्या जमिनी (सिलिंग) | 1 क (14) |
| 15 | भूसंपादन अधिनियमान्वये संपादित केलेल्या जमिनी | 1 क (15) |
| 16 | वक्फ जमिनी | 1 क (16) |
कोणत्या varg 2 jamin चं वर्ग-1 मध्ये रुपांतर होत नाही?
खालील वर्ग-2 जमिनींना वर्ग-1 मध्ये रूपांतर करण्यास बंदी आहे:
- सिलिंग कायदयातील जमिनी (महाराष्ट्र शेतजमीन कमाल धारणा अधिनियम, 1961 अंतर्गत वाटप)
- महानगरपालिका, नगरपालिका, विविध प्राधिकरण विकास आराखड्यात/ग्रामपंचायतीकडील शासकीय जमिनी
- देवस्थान इनाम जमिनी
- आदिवासी खातेदारांच्या जमिनी
- खाजगी वने (संपादन) अधिनियम अंतर्गत चौकशीस प्रलंबित असलेल्या जमिनी
- कमाल मर्यादेपेक्षा अधिक धारण करण्यास सूट दिलेल्या जमिनी (सिलिंग)
- भूसंपादन अधिनियमान्वये संपादित केलेल्या जमिनी
- वक्फ जमिनी
नोंद
- वर्ग-2 जमिनीची माहिती गाव नमुना 1(क) मध्ये नमूद असते.
- या सर्व जमिनींचे हस्तांतरण, विक्री, रूपांतर इ. करण्याच्या प्रक्रियेसाठी शासनाच्या विशेष परवानगीची आवश्यकता असते.
विविध सरकारी जॉब, योजना, GR यांची माहिती मिळविण्यासाठी येथे रजिस्टर करा
व्हिडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा