7/12 Durusti महाराष्ट्रात जमिनीच्या मालकीचा आणि हक्कांचा सर्वात महत्त्वाचा दस्तऐवज म्हणजे सातबारा उतारा (7/12 Extract). शेती जमीन, प्लॉट, वारसा हक्क, खरेदी-विक्री, कर्ज, सरकारी योजना, न्यायालयीन प्रकरणे यांसाठी सातबारा उतारा अत्यंत आवश्यक असतो.
परंतु अनेक वेळा फेरफार नोंद (Mutation Entry) चुकीची नोंदवली जाते किंवा अद्ययावत केली जात नाही. अशा वेळी सातबारा उताऱ्यात चुकीची माहिती दिसते आणि नागरिकांना मोठ्या अडचणींना सामोरे जावे लागते.
या लेखात आपण सातबारा उताऱ्यातील फेरफार नोंद दुरुस्त करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया, लागू नियम, आवश्यक कागदपत्रे, अर्ज कुठे व कसा करायचा, तसेच तक्रार कशी करायची याची सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.
सातबारा उतारा म्हणजे काय?
सातबारा उतारा हा जमिनीचा अधिकृत महसूल अभिलेख आहे. यामध्ये खालील माहिती असते –
- जमीनधारकाचे नाव
- सर्वे/गट क्रमांक
- क्षेत्रफळ
- जमीन कसणाऱ्याचे नाव
- पिकांची नोंद
- फेरफार नोंदी
हा दस्तऐवज महसूल विभागाकडून ठेवला जातो आणि कायदेशीर दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
मोफत मराठी बातम्यांसाठी आमचा ग्रुप जॉईन करा
फेरफार नोंद म्हणजे काय?
फेरफार नोंद (Mutation Entry) म्हणजे जमिनीच्या मालकीत किंवा हक्कांमध्ये झालेला कोणताही बदल महसूल रेकॉर्डमध्ये नोंदवणे.
फेरफार नोंद खालील कारणांमुळे होते –
- जमीन खरेदी-विक्री
- वारसाहक्क (मृत्यूपश्चात)
- बक्षीसपत्र / दानपत्र
- न्यायालयाचा आदेश
- भोगवटादार बदल
फेरफार नोंद मंजूर झाल्यावरच सातबारा उताऱ्यात नवीन नावे किंवा बदल दिसून येतात.
सातबारा उताऱ्यात फेरफार नोंद (7/12 Durusti) चुकीची का होते?
फेरफार नोंद चुकीची होण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात –
- चुकीचे नाव किंवा आडनाव
- अपूर्ण कागदपत्रांवर नोंद
- वारसांची नावे टाकताना चूक
- विक्री व्यवहारानंतर नोंद न होणे
- तलाठी किंवा महसूल कार्यालयातील मानवी त्रुटी
अशा चुका वेळेत दुरुस्त केल्या नाहीत तर भविष्यात जमीन व्यवहारात अडथळे निर्माण होतात.
फेरफार नोंद दुरुस्ती (7/12 Durusti) का आवश्यक आहे?
फेरफार नोंद दुरुस्ती आवश्यक असण्याची मुख्य कारणे –
- जमीन विक्री किंवा खरेदी करताना अडचण टाळण्यासाठी
- बँक कर्ज, पीक कर्ज मिळवण्यासाठी
- सरकारी योजनांचा लाभ घेण्यासाठी
- न्यायालयीन वाद टाळण्यासाठी
- वारसांमध्ये वाद निर्माण होऊ नये म्हणून
सातबारा उताऱ्यातील फेरफार नोंद दुरुस्त करण्याची प्रक्रिया (7/12 Durusti process)
1️⃣ चूक ओळखणे
सर्वप्रथम तुमच्या जमिनीचा नवीन सातबारा उतारा तपासून कोणती माहिती चुकीची आहे ते स्पष्ट करा.
2️⃣ अर्ज सादर करणे
फेरफार नोंद दुरुस्तीसाठी अर्ज खालीलपैकी योग्य कार्यालयात करावा लागतो –
- तलाठी कार्यालय
- मंडळ अधिकारी
- तहसील कार्यालय
अर्ज लेखी स्वरूपात किंवा काही ठिकाणी ऑनलाईन पद्धतीनेही स्वीकारला जातो.
3️⃣ आवश्यक कागदपत्रे जोडणे
अर्जासोबत संबंधित पुरावे जोडणे अत्यंत आवश्यक आहे.
4️⃣ चौकशी व नोटीस
अर्ज प्राप्त झाल्यानंतर तलाठी/महसूल अधिकारी चौकशी करतात.
गरज असल्यास संबंधित पक्षांना नोटीस दिली जाते.
5️⃣ आदेश व नोंद दुरुस्ती
तपासणीनंतर अधिकारी योग्य आदेश देतात आणि फेरफार नोंद दुरुस्त केली जाते. त्यानंतर सातबारा उताऱ्यात सुधारित माहिती दिसते.
बोगस सातबारा ओळखण्याचे 3 उपाय !!!
फेरफार नोंद दुरुस्तीसाठी आवश्यक कागदपत्रे
प्रकरणानुसार खालील कागदपत्रे लागतात –
- जुना व नवीन सातबारा उतारा
- आधार कार्ड
- मृत्यू दाखला (वारस नोंदीसाठी)
- विक्रीखत / खरेदीखत
- बक्षीसपत्र / दानपत्र
- न्यायालयाचा आदेश (असल्यास)
- अर्जदाराचे शपथपत्र
फेरफार नोंद दुरुस्तीचे नियम काय आहेत?
- फेरफार नोंद महसूल कायद्यानुसार केली जाते
- कोणतीही नोंद पुराव्याशिवाय दुरुस्त होत नाही
- सर्व वारसांची संमती आवश्यक असते
- वादग्रस्त प्रकरणात न्यायालयाचा निर्णय आवश्यक ठरतो
- अंतिम अधिकार महसूल अधिकाऱ्यांकडे असतो
ही प्रक्रिया महाराष्ट्र शासनच्या महसूल विभागाच्या नियमांनुसार राबवली जाते.
फेरफार नोंद दुरुस्तीला (7/12 Durusti) किती वेळ लागतो?
साधारणपणे –
- साधी चूक: १५ ते ३० दिवस
- वारस नोंद: ३० ते ६० दिवस
- वादग्रस्त प्रकरण: अधिक कालावधी
वेळ कार्यालयीन कामकाज आणि प्रकरणाच्या गुंतागुंतीवर अवलंबून असतो.
फेरफार नोंद दुरुस्त झाली नाही तर काय करावे?
जर अर्ज करूनही फेरफार नोंद दुरुस्त होत नसेल तर –
- वरिष्ठ महसूल अधिकाऱ्याकडे तक्रार करा
- लेखी अर्जाची पावती जतन ठेवा
- आवश्यक असल्यास कायदेशीर सल्ला घ्या
निष्कर्ष
सातबारा उताऱ्यातील फेरफार नोंद ही जमिनीच्या हक्कांसाठी अत्यंत महत्त्वाची बाब आहे. चुकीची नोंद वेळेत दुरुस्त केली नाही तर भविष्यात मोठे कायदेशीर व आर्थिक नुकसान होऊ शकते. योग्य कागदपत्रे, नियमांची माहिती आणि ठराविक प्रक्रिया पाळल्यास फेरफार नोंद दुरुस्ती सहज शक्य आहे.
👉 सातबारा उतारा नियमित तपासा आणि कोणतीही चूक आढळल्यास त्वरित दुरुस्तीची प्रक्रिया सुरू करा.
विविध सरकारी जॉब, योजना, GR यांची माहिती मिळविण्यासाठी येथे रजिस्टर करा
व्हिडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा