Rights Of Loan Defaulters आजच्या काळात कर्ज घेणे सामान्य झाले आहे — घरकर्ज, वाहन कर्ज, वैयक्तिक कर्ज, क्रेडिट कार्ड इत्यादी. मात्र नोकरी जाणे, व्यवसायातील तोटा, आजारपण किंवा इतर आर्थिक अडचणींमुळे कर्जाचे हप्ते (EMI) थकणे ही परिस्थिती अनेकांवर येते.
अशा वेळी काही बँका किंवा फायनान्स कंपन्यांचे वसुली एजंट (Recovery Agents) ग्राहकांना मानसिक त्रास देतात, धमक्या देतात, वारंवार फोन करतात किंवा घरी येऊन अपमानास्पद वर्तन करतात. Rights of loan defaulters
महत्त्वाची गोष्ट अशी की —
👉 कर्ज थकले असले तरी ग्राहकाचे मूलभूत आणि कायदेशीर अधिकार संपत नाहीत Rights Of Loan Defaulters.
या लेखात आपण ग्राहकांचे अधिकार, बँकांची मर्यादा आणि ग्राहकांनी काय करावे हे सविस्तर समजून घेणार आहोत.
🔹 कर्जाचे हप्ते थकणे म्हणजे काय?
जेव्हा कर्जदार ठरलेल्या तारखेला EMI भरत नाही, तेव्हा तो हप्ता थकीत (Overdue) मानला जातो.
1–30 दिवस: सामान्य थकबाकी
90 दिवसांपेक्षा जास्त: खाते NPA (Non-Performing Asset) घोषित होऊ शकते
परंतु लक्षात ठेवा —
⚠️ NPA झाले तरी बँक मनमानी करू शकत नाही.
मोफत मराठी बातम्यांसाठी आमचा ग्रुप जॉईन करा
🔹 वसुली एजंट म्हणजे कोण?
बँका किंवा NBFC (Finance Company) थकीत कर्ज वसुलीसाठी स्वतःचे कर्मचारी किंवा बाह्य वसुली एजन्सी यांची नियुक्ती करतात. पण हे एजंट कायद्याच्या चौकटीतच काम करू शकतात.
🚫 Rights Of Loan Defaulters बँक किंवा वसुली एजंट काय करू शकत नाहीत?
खालील गोष्टी बेकायदेशीर आहेत:
❌ शिवीगाळ, धमकी देणे
❌ रात्री उशिरा किंवा सकाळी लवकर फोन करणे
❌ शेजारी, नातेवाईक, ऑफिसला फोन करून बदनामी करणे
❌ घरी येऊन गोंधळ घालणे
❌ मानसिक दबाव, आत्महत्येची धमकी देणे
❌ महिलांना एकट्याने त्रास देणे
❌ बळजबरीने पैसे उकळणे
👉 असे वर्तन गुन्हा ठरू शकते.
🛡️ Rights Of Loan Defaulters ग्राहकांचे कायदेशीर अधिकार
⚖️ 1) सन्मानाने वागणूक मिळण्याचा अधिकार
कर्ज थकले असले तरी:
तुमचा अपमान करता येत नाही
धमकावता येत नाही
मानहानी करता येत नाही
⚖️ 2) संपर्क वेळेची मर्यादा
वसुली एजंट:
🕘 सकाळी 8 ते संध्याकाळी 7 या वेळेतच संपर्क करू शकतात.
याबाहेर फोन किंवा भेट देणे बेकायदेशीर आहे.
⚖️ 3) गोपनीयतेचा अधिकार
तुमची आर्थिक माहिती: शेजारी, नातेवाईक, सहकारी यांना सांगणे कायद्याने चुकीचे आहे.
कर्जदार म्हणून तुमचे कोणते अधिकार आहेत..?
🏠 SARFAESI कायदा आणि जप्ती (Secured Loan बाबत)
घरकर्ज, वाहन कर्ज यांसारख्या तारण असलेल्या कर्जांमध्ये बँक SARFAESI कायद्याअंतर्गत कारवाई करू शकते.
पण प्रक्रिया अशी आहे:
🔸 60 दिवसांची लेखी नोटीस
🔸 उत्तर देण्याची संधी
🔸 थेट जप्ती नाही
🔸 न्यायालय / अधिकृत प्रक्रियेशिवाय कारवाई नाही
👉 थेट घर किंवा वाहन उचलणे बेकायदेशीर आहे.
📉 क्रेडिट स्कोअर (CIBIL) बद्दल सत्य
होय, EMI थकल्यास CIBIL स्कोअर कमी होतो.
पण:
- हा शिक्षा नसून नोंद आहे
- वसुली एजंट याचा वापर धमकीसाठी करू शकत नाहीत
- कर्ज पुनर्रचना (Restructuring) करून स्कोअर सुधारता येतो
📝 ग्राहकांनी काय करावे? (Practical Steps)
✅ 1) लेखी संवाद ठेवा
फोनवर भांडण न करता:
- ईमेल
- लेखी अर्ज
याद्वारे बँकेशी संवाद ठेवा.
✅ 2) कर्ज पुनर्रचनेची मागणी करा
- EMI कमी करणे
- कालावधी वाढवणे
- काही काळ मोरॅटोरियम
हे पर्याय मागता येतात.
✅ 3) एजंटचे तपशील नोंदवा
- नाव
- फोन नंबर
- एजन्सीचे नाव
- कॉल रेकॉर्डिंग
हे सर्व पुरावे ठेवा.
🚔 तक्रार कुठे करावी (Rights Of Loan Defaulters)?
जर त्रास मर्यादेपलीकडे गेला तर:
🔹 बँकेच्या Grievance Cell मध्ये
🔹 RBI Banking Ombudsman कडे
🔹 पोलीस ठाण्यात (मानसिक छळ / धमकी असल्यास)
🔹 ग्राहक न्यायालयात
👉 कायदा ग्राहकाच्या बाजूने आहे, भीऊ नका.
📌 महत्त्वाचा संदेश
🔔 कर्ज थकणे गुन्हा नाही.
🔔 मानसिक छळ करणे मात्र गुन्हा आहे.
🔔 बँक पैसे मागू शकते, पण सन्मान हिरावून घेऊ शकत नाही.
❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
❓ कर्ज थकले म्हणून मला अटक होऊ शकते का?
उत्तर: नाही. कर्ज न भरल्याने अटक होत नाही, जोपर्यंत फसवणूक सिद्ध होत नाही.
❓ वसुली एजंट रोज घरी येऊ शकतो का?
उत्तर: नाही. वारंवार येणे, त्रास देणे बेकायदेशीर आहे.
❓ महिलांना वसुली एजंट रात्री भेटू शकतात का?
उत्तर: नाही. महिलांना रात्री किंवा एकट्याने त्रास देणे कायद्याने निषिद्ध आहे.
❓ माझ्या शेजाऱ्यांना कर्जाची माहिती सांगितली तर?
उत्तर: ती गोपनीयतेची उल्लंघन आहे. तक्रार करता येते.
❓ EMI भरता येत नसेल तर काय पर्याय आहेत?
उत्तर: कर्ज पुनर्रचना, EMI कमी करणे, मोरॅटोरियम, किंवा सेटलमेंट याबाबत बँकेशी चर्चा करता येते.
❓ एजंट धमकी देत असेल तर मी काय करावे?
उत्तर: कॉल रेकॉर्ड ठेवा, लेखी तक्रार करा आणि गरज पडल्यास पोलीस किंवा RBI Ombudsman कडे जा.
🧾 निष्कर्ष
आर्थिक अडचण कोणावरही येऊ शकते. पण त्या अडचणीचा फायदा घेऊन कोणीही तुमचा मानसिक छळ करू शकत नाही.
माहिती असलेला ग्राहक कधीच कमजोर नसतो.
👉 हा लेख इतरांपर्यंत नक्की पोहोचवा.
कदाचित तुमच्या एका शेअरमुळे कोणाचा मोठा त्रास वाचू शकतो.
विविध सरकारी जॉब, योजना, GR यांची माहिती मिळविण्यासाठी येथे रजिस्टर करा
व्हिडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा