Shared Boundary Dispute शेतजमिनीतील सामायिक बांधावरून होणारे वाद ही ग्रामीण भागातील अत्यंत सामान्य समस्या आहे. बांध हलवणे, नांगरणी करताना दुसऱ्याच्या बाजूला जाणे, झाडे लावणे, माती काढणे किंवा बांध रुंद अथवा अरुंद करणे अशा कारणांमुळे शेजारी शेतकऱ्यांमध्ये वाद निर्माण होतात. अनेक वेळा हे वाद वर्षानुवर्षे सुरू राहतात आणि शेवटी न्यायालयापर्यंत पोहोचतात.
परंतु अशा वादांवर तोडगा काढण्यासाठी महाराष्ट्रातील जमीन महसूल कायद्यात आणि भूमी अभिलेख विभागाच्या नियमांमध्ये स्पष्ट तरतुदी आहेत. त्या जाणून घेतल्यास अनावश्यक वाद टाळता येऊ शकतात.
मोफत मराठी बातम्यांसाठी आमचा ग्रुप जॉईन करा
सामायिक बांध म्हणजे काय?
दोन शेजारील शेतजमिनींच्या मधील सीमारेषेवर असलेला बांध म्हणजे सामायिक बांध. हा बांध दोन्ही शेतमालकांच्या सीमेला लागून असल्यामुळे त्याचा वापर आणि देखभाल दोघांनीही कायदेशीर मर्यादेत करणे आवश्यक असते.
सामायिक बांधावरून वाद (Shared Boundary Dispute) का होतात?
सामान्यतः पुढील कारणांमुळे वाद निर्माण होतात.
- बांध हलवण्याचा प्रयत्न करणे.
- नांगरणी किंवा ट्रॅक्टर चालवताना दुसऱ्याच्या जमिनीत जाणे.
- बांधावरील माती काढणे.
- झाडे किंवा कुंपण लावणे.
- पाण्याचा नैसर्गिक प्रवाह बदलणे.
- हद्द निश्चित नसणे किंवा जुने मोजमाप चुकीचे असणे.
- वारसांमध्ये जमीन विभागणीनंतर सीमा स्पष्ट नसणे.
कायद्यातील महत्त्वाची तरतूद
जमिनीच्या हद्दीबाबत वाद निर्माण झाल्यास संबंधित शेतकऱ्याला भूमी अभिलेख विभागाकडे अधिकृत हद्द मोजणी (सीमांकन) करण्यासाठी अर्ज करण्याचा अधिकार आहे.
अधिकृत मोजणीदरम्यान:
- संबंधित दोन्ही पक्षांना नोटीस दिली जाते.
- अधिकृत सर्वेक्षण अभिलेखांचा आधार घेतला जातो.
- प्रत्यक्ष जागेवर मोजणी केली जाते.
- हद्दीचे निश्चितीकरण करून पंचनामा व मोजणी अहवाल तयार केला जातो.
हा अहवाल पुढील कायदेशीर प्रक्रियेत महत्त्वाचा पुरावा ठरू शकतो.
शेतजमिनीची हद्द चुकीची आहे का? जाणून घ्या हद्द निश्चितीचे कायदेशीर नियम आणि संपूर्ण प्रक्रिया
शेजाऱ्याने बांध हलवला तर काय करावे?
Shared Boundary Dispute जर कोणीतरी बांध हलवला असेल किंवा तुमच्या जमिनीत अतिक्रमण केले असेल तर:
- स्वतःहून बांध तोडू नका.
- गावातील तलाठी किंवा मंडळ अधिकाऱ्याला माहिती द्या.
- भूमी अभिलेख कार्यालयाकडे अधिकृत हद्द मोजणीसाठी अर्ज करा.
- मोजणी अहवालानुसार पुढील कारवाई करा.
- आवश्यक असल्यास सक्षम न्यायालयाची मदत घ्या.
Shared Boundary Dispute आवश्यक कागदपत्रे
हद्द मोजणीसाठी साधारणपणे पुढील कागदपत्रांची आवश्यकता लागू शकते.
- 7/12 उतारा
- 8अ उतारा
- मालकीचा पुरावा
- अर्जदाराचे ओळखपत्र
- आवश्यक शुल्काची पावती
- इतर संबंधित महसूल कागदपत्रे
स्वतः बांध बदलणे योग्य आहे का?
नाही.
कोणत्याही अधिकृत मोजणीशिवाय किंवा संबंधित प्रक्रिया पूर्ण न करता स्वतः बांध हलवणे किंवा दुसऱ्याचा बांध काढणे भविष्यात गंभीर कायदेशीर वाद निर्माण करू शकते.
वाद टाळण्यासाठी काय करावे?
- अधिकृत हद्द मोजणी करून घ्या.
- मोजणीनुसार कायमस्वरूपी सीमा निश्चित करा.
- शेजाऱ्याशी लेखी सहमती असल्यास तिची नोंद ठेवा.
- महसूल नोंदी अद्ययावत ठेवा.
- कोणताही बदल करण्यापूर्वी संबंधित अधिकाऱ्यांचा सल्ला घ्या.
लक्षात ठेवा
सामायिक बांध हा केवळ मातीचा ढिगारा नसून तो दोन जमिनींमधील अधिकृत सीमा दर्शवू शकतो. त्यामुळे भावनेच्या भरात निर्णय घेण्याऐवजी कायदेशीर प्रक्रिया अवलंबणेच योग्य ठरते. अधिकृत हद्द मोजणीमुळे भविष्यातील वाद, न्यायालयीन खर्च आणि शेजाऱ्यांमधील तणाव मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकतो.
सामायिक बांधावरून होणारे वाद (Shared Boundary Dispute) टाळण्यासाठी अधिकृत हद्द मोजणी, योग्य महसूल नोंदी आणि कायदेशीर प्रक्रिया यांनाच सर्वाधिक महत्त्व आहे. स्वतः कारवाई करण्याऐवजी संबंधित महसूल अधिकाऱ्यांकडे अर्ज करून कायदेशीर मार्गाने प्रश्न सोडवल्यास भविष्यातील अनेक अडचणी टाळता येतात.
टीप: प्रत्येक प्रकरणातील वस्तुस्थिती वेगळी असू शकते. आवश्यक असल्यास संबंधित महसूल अधिकारी किंवा कायदेतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
विविध सरकारी जॉब, योजना, GR यांची माहिती मिळविण्यासाठी येथे रजिस्टर करा
व्हिडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा