Inheritance Rights and Nomination Process भारतात अनेक वेळा एखाद्या व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर कुटुंबात संपत्तीबाबत वाद निर्माण होतात. याचे मुख्य कारण म्हणजे नॉमिनी (Nominee) आणि कायदेशीर वारस (Legal Heir) यातील फरक न समजणे, तसेच मृत्यूपत्र (Will) तयार न करणे.

जमीन, घर, बँक खाते, एफडी, म्युच्युअल फंड, शेअर्स, विमा पॉलिसी — प्रत्येक ठिकाणी वारसा नियम वेगवेगळे लागू होतात.

या लेखात आपण सर्व बाबींचा सखोल आढावा घेऊ.

---

मोफत मराठी बातम्यांसाठी आमचा ग्रुप जॉईन करा

WhatsApp Group	Join Now
Telegram Group	Join Now

वारसा हक्क म्हणजे काय (Inheritance Rights and Nomination Process)?

वारसा हक्क (Inheritance Right) म्हणजे व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर त्याच्या संपत्तीवर कायदेशीर वारसांना मिळणारा अधिकार.

भारतात वारसा कायदे धर्मानुसार वेगळे आहेत:

• Hindu Succession Act, 1956 – हिंदू, बौद्ध, जैन, शीख
• Indian Succession Act, 1925 – ख्रिश्चन व इतर
• मुस्लिम वैयक्तिक कायदा – शरीयत तत्त्वांनुसार

---

मृत्यूपत्र (Will) म्हणजे काय?

मृत्यूपत्र म्हणजे एखाद्या व्यक्तीने आपल्या मृत्यूनंतर संपत्ती कोणाला आणि कशी द्यायची याबाबत केलेली लिखित कायदेशीर घोषणा.

मृत्यूपत्राची वैशिष्ट्ये:

• लेखी असणे आवश्यक
• दोन साक्षीदार आवश्यक
• नोंदणी बंधनकारक नाही (परंतु उपयुक्त)

जर वैध मृत्यूपत्र असेल, तर संपत्तीचे वाटप मृत्यूपत्रानुसार होते.

---

मृत्यूपत्र नसल्यास (Intestate Death) काय होते?

जर व्यक्तीने मृत्यूपत्र केले नसेल, तर कायदेशीर वारस कायद्याप्रमाणे ठरतात.

हिंदू कायद्यानुसार Class I वारस:

• पत्नी
• मुलगा
• मुलगी
• आई

हे सर्व समान हिस्सा घेतात.

---

नॉमिनी म्हणजे मालक का?

नाही.

नॉमिनी हा फक्त तात्पुरता विश्वस्त असतो. अंतिम हक्क कायदेशीर वारसांचा असतो.

---

जमीन आणि घरावरील वारसा (Inheritance Rights and Nomination Process)

स्वखर्चाने घेतलेली मालमत्ता:

• मृत्यूपत्र असल्यास → मृत्यूपत्र लागू
• मृत्यूपत्र नसल्यास → कायदेशीर वारस समान हक्क

पिढीजात मालमत्ता:

• मुलगा व मुलगी दोघांनाही समान हक्क (2005 सुधारणा)

---

बँक खाते आणि एफडी

नॉमिनी असल्यास:

• मृत्यू प्रमाणपत्र
• KYC पडताळणी
• रक्कम नॉमिनीला दिली जाते

नॉमिनी नसल्यास:

• वारस प्रमाणपत्र
• उत्तराधिकार प्रमाणपत्र

---

सातबारा उताऱ्यातील बदलाची सूचना आता थेट घरपोच! शेतकरी व जमीनधारकांसाठी मोठा दिलासा

म्युच्युअल फंड आणि शेअर्स

संबंधित नियामक संस्था:

Securities and Exchange Board of India

SEBI नियमांनुसार नॉमिनेशन आवश्यक आहे.

---

विमा पॉलिसी

संबंधित कायदा:

Insurance Act, 1938

नॉमिनीला पैसे मिळतात, पण अंतिम हक्क कायदेशीर वारसांचा असतो (जर मृत्यूपत्र नसेल तर).

---

आवश्यक कागदपत्रे (Inheritance Rights and Nomination Process)

• मृत्यू प्रमाणपत्र
• वारस प्रमाणपत्र
• उत्तराधिकार प्रमाणपत्र
• मृत्यूपत्र (असल्यास)
• मालमत्तेची कागदपत्रे

---

सामान्य चुका

1. नॉमिनी म्हणजे अंतिम मालक समजणे
2. मृत्यूपत्र न करणे
3. सर्व गुंतवणुकांमध्ये नॉमिनेशन न ठेवणे
4. मालमत्तेची कागदपत्रे अद्ययावत न ठेवणे

---

सर्वोच्च न्यायालयाचा दृष्टिकोन

भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की:

Nominee is only a trustee and not the absolute owner.

---

मृत्यूपत्र आणि वारसा नियोजन का आवश्यक?

✔ कुटुंबातील वाद टाळण्यासाठी
✔ कायदेशीर प्रक्रिया सोपी करण्यासाठी
✔ संपत्ती योग्य व्यक्तीपर्यंत पोहोचवण्यासाठी

---

Inheritance Rights and Nomination Process नॉमिनेशन महत्त्वाचे आहे, पण ते अंतिम मालकी देत नाही.
मृत्यूपत्र असल्यास संपत्तीचे वाटप स्पष्ट होते.
मृत्यूपत्र नसल्यास कायदेशीर वारसांना कायद्याप्रमाणे समान हक्क मिळतो.

---

✔ आजच आपल्या सर्व खात्यांमध्ये नॉमिनी तपासा
✔ आवश्यक असल्यास मृत्यूपत्र तयार करा
✔ कुटुंबासाठी सुरक्षित भविष्याची योजना करा

ही माहिती उपयुक्त वाटली तर जरूर शेअर करा.

विविध सरकारी जॉब, योजना, GR यांची माहिती मिळविण्यासाठी येथे रजिस्टर करा

आमचे लेख मिळवण्यासाठी फॉलो करा : फेसबुक | टेलिग्राम | ट्विटर | इन्स्टाग्राम |  YouTube

आपल्या  माहिती असायलाच हवी  YouTube channel नक्की भेट द्या.

कायदे विषयक माहिती पुस्तके, PDF, GR मिळवण्यासाठी टेलिग्राम चॅनल जॉइन करण्यासाठी येथे क्लिक करा.

व्हिडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा