मृत्युपत्र केल्यानंतर मालमत्तेवरील अधिकार: अनेकांच्या मनात असा प्रश्न असतो की, एकदा मृत्युपत्र (Will) तयार करून नोंदणी केली किंवा स्वाक्षरी केली की त्या मालमत्तेवरील आपला अधिकार संपतो का? काही जणांना वाटते की मृत्युपत्र झाल्यानंतर मालमत्ता लगेचच वारसांच्या नावावर जाते. मात्र, हा एक मोठा गैरसमज आहे.
या लेखात आपण मृत्युपत्र म्हणजे काय, ते केल्यानंतर मालमत्तेवरील अधिकार कायम राहतात का, मृत्युपत्र बदलता किंवा रद्द करता येते का आणि कायदा याबाबत काय सांगतो, हे सोप्या भाषेत जाणून घेऊ.
मोफत मराठी बातम्यांसाठी आमचा ग्रुप जॉईन करा
मृत्युपत्र (Will) म्हणजे काय?
मृत्युपत्र म्हणजे एखाद्या व्यक्तीने आपल्या मृत्यूनंतर त्याची मालमत्ता कोणाला, किती आणि कोणत्या अटींवर मिळावी याबाबत केलेली लेखी इच्छा. मृत्युपत्र तयार करणाऱ्या व्यक्तीला मृत्युपत्रकर्ता (Testator) असे म्हणतात.
मृत्युपत्र हे व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर प्रभावी होते. व्यक्ती जिवंत असताना त्याचा मालमत्तेवरील हक्क कायम असतो.
मृत्युपत्र केल्यानंतर मालमत्तेवरील अधिकार संपतात का?
उत्तर – नाही. मृत्युपत्र केल्यानंतर मालमत्तेवरील अधिकार संपत नाही.
फक्त मृत्युपत्र केल्यामुळे मालमत्तेवरील मालकाचा हक्क संपत नाही. तो आपल्या आयुष्यभर त्या मालमत्तेचा पूर्ण मालक राहतो.
याचा अर्थ मालकाला पुढील अधिकार कायम राहतात:
- मालमत्ता स्वतःच्या ताब्यात ठेवणे.
- मालमत्ता विकणे.
- भेट (Gift) म्हणून देणे.
- गहाण ठेवणे.
- भाड्याने देणे.
- आवश्यक असल्यास पुनर्विकास किंवा इतर व्यवहार करणे.
मृत्युपत्रामुळे मालकी हक्क वारसांकडे तात्काळ हस्तांतरित होत नाही. तो फक्त मृत्यूनंतर लागू होतो.
कायदा काय सांगतो?
भारतामध्ये मृत्युपत्रासंदर्भातील तरतुदी प्रामुख्याने Indian Succession Act, 1925 मध्ये नमूद आहेत.
या कायद्यानुसार:
- मृत्युपत्र व्यक्तीच्या मृत्यूनंतरच प्रभावी होते.
- जिवंत असताना मृत्युपत्रकर्त्याला त्याच्या मालमत्तेवर पूर्ण अधिकार असतो.
- इच्छेनुसार मृत्युपत्रात बदल किंवा नवीन मृत्युपत्र तयार करता येते.
- शेवटी केलेले वैध मृत्युपत्र सामान्यतः लागू मानले जाते.
मृत्युपत्र बदलता किंवा रद्द करता येते का?
होय.
जोपर्यंत मृत्युपत्रकर्ता मानसिकदृष्ट्या सक्षम आहे, तोपर्यंत तो:
- मृत्युपत्रात बदल करू शकतो.
- नवीन मृत्युपत्र तयार करू शकतो.
- जुने मृत्युपत्र रद्द करू शकतो.
- आवश्यक असल्यास पूरक बदल (Codicil) करू शकतो.
म्हणून एकदा मृत्युपत्र केले म्हणजे ते कायमचे निश्चित झाले, असे समजू नये.
मालमत्ता विकल्यास काय होते?
समजा एखाद्या व्यक्तीने आपल्या मुलाच्या नावाने मृत्युपत्र केले. पण काही वर्षांनी त्याने तीच मालमत्ता विकली.
अशा परिस्थितीत:
- विकलेली मालमत्ता मृत्युपत्रातून प्रत्यक्षात अस्तित्वात राहत नाही.
- त्या मालमत्तेवर वारसाचा दावा राहणार नाही.
- कारण मालकाने जिवंतपणी आपल्या कायदेशीर अधिकारांचा वापर करून मालमत्तेची विक्री केलेली असते.
नोंदणीकृत मृत्युपत्र असल्यास काय?
मृत्युपत्राची नोंदणी करणे कायदेशीरदृष्ट्या अनिवार्य नाही. नोंदणीकृत मृत्युपत्र असले तरी:
- मालकाचा मालकी हक्क संपत नाही.
- त्याला मालमत्तेचे व्यवहार करण्याचा अधिकार कायम राहतो.
- आवश्यक असल्यास नवीन मृत्युपत्र तयार करता येते.
म्हणून नोंदणी झाली म्हणजे मृत्युपत्र बदलता येत नाही, हा समज चुकीचा आहे.
सामान्य गैरसमज आणि सत्य
गैरसमज: मृत्युपत्र केल्यावर मालमत्ता लगेच वारसांच्या नावावर जाते.
सत्य: मालमत्ता व्यक्तीच्या मृत्यूनंतरच मृत्युपत्रानुसार हस्तांतरित होते.
गैरसमज: मृत्युपत्र झाल्यावर मालमत्ता विकता येत नाही.
सत्य: मालकाला जिवंतपणी मालमत्ता विकण्याचा पूर्ण अधिकार असतो.
गैरसमज: मृत्युपत्र एकदाच करता येते.
सत्य: आवश्यकतेनुसार अनेक वेळा बदल किंवा नवीन मृत्युपत्र करता येते.
गैरसमज: नोंदणीकृत मृत्युपत्र कधीही बदलता येत नाही.
सत्य: योग्य प्रक्रियेनुसार ते बदलणे किंवा रद्द करणे शक्य आहे.
मृत्युपत्र करताना लक्षात ठेवावयाच्या बाबी
- मालमत्तेची संपूर्ण माहिती स्पष्ट लिहा.
- लाभार्थ्यांची नावे अचूक नमूद करा.
- दोन सक्षम साक्षीदारांच्या स्वाक्षऱ्या घ्या.
- दस्तऐवज स्पष्ट आणि वादरहित ठेवा.
- परिस्थिती बदलल्यास मृत्युपत्र अद्ययावत करा.
- गुंतागुंतीच्या प्रकरणांमध्ये कायदेशीर तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
मृत्युपत्र केल्यानंतर मालमत्तेवरील अधिकार संपत नाही. जिवंत असताना मालमत्तेचा संपूर्ण मालकी हक्क आणि व्यवहार करण्याचा अधिकार मृत्युपत्रकर्त्याकडेच राहतो. मृत्युपत्र हे केवळ मृत्यूनंतर लागू होते. तसेच, गरज पडल्यास ते बदलणे किंवा रद्द करणेही कायदेशीरदृष्ट्या शक्य आहे.
मालमत्तेसंदर्भातील महत्त्वाचे निर्णय घेताना केवळ ऐकीव माहितीवर विश्वास न ठेवता संबंधित कायद्याची माहिती घ्या आणि आवश्यक असल्यास कायदेशीर सल्ला अवश्य घ्या.
टीप: हा लेख सामान्य माहितीच्या उद्देशाने तयार करण्यात आला आहे. प्रत्येक प्रकरणातील तथ्ये वेगळी असू शकतात. विशिष्ट कायदेशीर वाद किंवा मालमत्तेच्या व्यवहारासाठी पात्र कायदेशीर तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे उचित आहे.
💬 तुमच्या मते मृत्युपत्र करणे आवश्यक आहे का? मृत्युपत्र केल्यानंतर मालमत्तेवरील अधिकार संपतात का? तुमचे मत कमेंटमध्ये नक्की सांगा.
👍 ही माहिती उपयुक्त वाटली असेल तर पोस्ट लाईक करा, शेअर करा आणि अशाच महत्त्वाच्या कायदेशीर माहितीसाठी पेज फॉलो करा.
विविध सरकारी जॉब, योजना, GR यांची माहिती मिळविण्यासाठी येथे Join करा
व्हिडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा