नकाशात रस्ता आहे पण प्रत्यक्षात नाही: जमीन किंवा प्लॉट खरेदी करताना सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे त्या जागेला जाण्यासाठी योग्य रस्ता उपलब्ध आहे का हे तपासणे. अनेक वेळा मंजूर नकाशामध्ये किंवा लेआउटमध्ये रस्ता दाखवलेला असतो, पण प्रत्यक्ष जागेवर गेल्यावर तिथे कोणताही रस्ता दिसत नाही. काही वेळा त्या जागेवर अतिक्रमण झालेले असते, तर काही वेळा तो रस्ता केवळ प्रस्तावित स्वरूपात असतो.
अशा परिस्थितीत अनेक नागरिक गोंधळून जातात आणि नेमके कोणत्या कार्यालयात जावे किंवा कोणती प्रक्रिया करावी हे समजत नाही. जर तुमच्याही बाबतीत अशी समस्या निर्माण झाली असेल, तर सर्वात आधी काय करावे हे जाणून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
मोफत मराठी बातम्यांसाठी आमचा ग्रुप जॉईन करा
नकाशात रस्ता आहे पण प्रत्यक्षात नाही असे का ?
नकाशामध्ये रस्ता दाखवला गेला असला तरी प्रत्यक्षात रस्ता उपलब्ध नसण्याची अनेक कारणे असू शकतात.
- रस्ता फक्त प्रस्तावित स्वरूपात मंजूर असणे.
- संबंधित प्राधिकरणाने अद्याप रस्ता विकसित केलेला नसणे.
- रस्त्यावर कोणीतरी अतिक्रमण केलेले असणे.
- जमिनीची मोजणी आणि प्रत्यक्ष हद्द यामध्ये तफावत असणे.
- खाजगी मालकाने रस्ता वापरण्यास विरोध करणे.
- लेआउट मंजूर असला तरी विकासकामे पूर्ण न झालेली असणे.
म्हणूनच अशा प्रकरणात घाईघाईने कोणताही निर्णय घेण्यापेक्षा प्रथम कागदपत्रांची पडताळणी करणे आवश्यक आहे.
सर्वात आधी मंजूर नकाशा तपासा
सर्वप्रथम तुमच्याकडे असलेला मंजूर नकाशा किंवा लेआउट प्लॅन तपासा. त्या नकाशामध्ये दाखवलेला रस्ता हा प्रत्यक्ष अस्तित्वात असलेला आहे की केवळ प्रस्तावित रस्ता आहे हे पाहणे आवश्यक आहे.
नकाशावर खालील गोष्टी तपासा:
- रस्त्याची रुंदी किती दाखवली आहे?
- रस्त्याचा प्रकार कोणता आहे?
- रस्ता सार्वजनिक आहे की अंतर्गत लेआउट रस्ता?
- संबंधित प्राधिकरणाची मंजुरी आहे का?
भूमिअभिलेख विभागाकडून मोजणी करून घ्या
जर नकाशात स्पष्टपणे रस्ता दाखवलेला असेल आणि प्रत्यक्षात तो दिसत नसेल, तर पुढील महत्त्वाचे पाऊल म्हणजे अधिकृत मोजणी करून घेणे.
यासाठी संबंधित भूमिअभिलेख कार्यालय किंवा जमीन अभिलेख विभागाकडे अर्ज करता येतो. अधिकृत मोजणी झाल्यानंतर रस्त्याची जागा नेमकी कुठे आहे आणि त्यावर अतिक्रमण झाले आहे का हे स्पष्ट होते.
अनेक प्रकरणांमध्ये मोजणी अहवाल हा पुढील कायदेशीर कारवाईसाठी महत्त्वाचा पुरावा ठरतो.
शेतजमिनीचे मोजमाप कसे होते? हद्दीचा वाद असेल तर काय करावे? जाणून घ्या संपूर्ण कायदेशीर प्रक्रिया
7/12 उतारा आणि फेरफार नोंदी तपासा
रस्त्याबाबतची माहिती मिळवण्यासाठी संबंधित गट क्रमांकाचा 7/12 उतारा आणि फेरफार नोंदी तपासणे आवश्यक आहे.
यामध्ये खालील बाबी समजू शकतात:
- रस्ता सरकारी मालकीचा आहे का?
- रस्ता सार्वजनिक वापरासाठी राखीव आहे का?
- जमिनीवर कोणाचा मालकी हक्क आहे?
- अतिक्रमण किंवा मालकी बदलाच्या नोंदी आहेत का?
संबंधित स्थानिक स्वराज्य संस्थेकडे चौकशी करा
जर जागा गाव हद्दीत असेल तर ग्रामपंचायत कार्यालयात आणि शहर भागात असेल तर नगरपरिषद किंवा महानगरपालिकेमध्ये चौकशी करावी.
तेथे पुढील माहिती मिळू शकते:
- रस्ता मंजूर आहे का?
- रस्त्याच्या विकासासाठी निधी मंजूर झाला आहे का?
- रस्ता बांधकामाचे नियोजन आहे का?
- रस्ता सार्वजनिक वापरासाठी खुला आहे का?
रस्त्यावर अतिक्रमण असल्यास काय करावे?
जर अधिकृत मोजणीत रस्त्यावर अतिक्रमण असल्याचे दिसून आले, तर संबंधित तहसीलदार, ग्रामपंचायत, नगरपालिका किंवा महसूल विभागाकडे तक्रार करता येते.
तक्रारीसोबत पुढील कागदपत्रे जोडणे उपयुक्त ठरते:
- मंजूर नकाशाची प्रत
- मोजणी अहवाल
- 7/12 उतारा
- मालकी कागदपत्रे
- अतिक्रमणाचे फोटो
संबंधित अधिकारी तपासणी करून आवश्यक ती कारवाई करू शकतात.
न्यायालयीन पर्याय उपलब्ध आहेत का?
होय, नकाशात रस्ता आहे पण प्रत्यक्षात नाही अशा परिस्थितीत न्यायालयीन पर्याय उपलब्ध आहेत. जर प्रशासकीय स्तरावर समस्या सुटली नाही, तर संबंधित व्यक्ती दिवाणी न्यायालयामध्ये दावा दाखल करू शकते.
विशेषतः खालील परिस्थितीत न्यायालयीन पर्यायांचा विचार केला जातो:
- रस्त्यावर कायमस्वरूपी अडथळा निर्माण झाल्यास.
- प्रवेशाचा हक्क नाकारला गेल्यास.
- अधिकृत रस्त्यावर बेकायदेशीर अतिक्रमण झाल्यास.
अशा प्रकरणात अनुभवी वकिलांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.
प्लॉट किंवा जमीन खरेदीपूर्वी कोणती काळजी घ्यावी?
भविष्यात अशा अडचणी टाळण्यासाठी खालील गोष्टी नेहमी तपासा:
- प्रत्यक्ष जागेची पाहणी करा.
- मंजूर नकाशाची प्रत तपासा.
- जागेला प्रत्यक्ष रस्ता उपलब्ध आहे का ते पाहा.
- भूमिअभिलेख विभागाकडून माहिती घ्या.
- स्थानिक नागरिकांकडून माहिती मिळवा.
- आवश्यक असल्यास अधिकृत मोजणी करून घ्या.
नकाशात रस्ता आहे पण प्रत्यक्षात नाही: नकाशामध्ये रस्ता दाखवलेला असूनही प्रत्यक्ष जागेवर रस्ता नसणे ही महाराष्ट्रातील अनेक नागरिकांना भेडसावणारी गंभीर समस्या आहे. मात्र अशा परिस्थितीत घाबरण्याची गरज नाही. सर्वप्रथम मंजूर नकाशा तपासा, त्यानंतर अधिकृत मोजणी करून घ्या आणि आवश्यक असल्यास संबंधित प्रशासनाकडे तक्रार करा.
योग्य कागदपत्रे आणि कायदेशीर प्रक्रिया वापरल्यास अनेक प्रकरणांमध्ये नागरिकांना त्यांचा हक्काचा रस्ता मिळू शकतो.
विविध सरकारी जॉब, योजना, GR यांची माहिती मिळविण्यासाठी येथे Join करा
व्हिडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा