Online Fraud рдЖрдЬрдЪреНрдпрд╛ рдбрд┐рдЬрд┐рдЯрд▓ рдпреБрдЧрд╛рдд UPI, рдиреЗрдЯ рдмрдБрдХрд┐рдВрдЧ, рдбреЗрдмрд┐рдЯ-рдХреНрд░реЗрдбрд┐рдЯ рдХрд╛рд░реНрдб, рд╕реЛрд╢рд▓ рдореАрдбрд┐рдпрд╛ рдЖрдгрд┐ рдИ-рдХреЙрдорд░реНрд╕рдЪрд╛ рд╡рд╛рдкрд░ рдореЛрдареНрдпрд╛ рдкреНрд░рдорд╛рдгрд╛рдд рд╡рд╛рдврд▓рд╛ рдЖрд╣реЗ. рддреНрдпрд╛рдЪрдмрд░реЛрдмрд░ рдСрдирд▓рд╛рдЗрди рдлрд╕рд╡рдгреВрдХ (Online Fraud) рдЪреЗ рдкреНрд░рдХрд╛рд░рд╣реА рд╡рд╛рдврдд рдЖрд╣реЗрдд. рдЕрдиреЗрдХ рдирд╛рдЧрд░рд┐рдХ рдлрд╕рд╡рдгреВрдХ рдЭрд╛рд▓реНрдпрд╛рдирдВрддрд░ рдХрд╛рдп рдХрд░рд╛рд╡реЗ, рдХреБрдареЗ рддрдХреНрд░рд╛рд░ рдХрд░рд╛рд╡реА, рдкреИрд╕реЗ рдкрд░рдд рдорд┐рд│реВ рд╢рдХрддрд╛рдд рдХрд╛тАФрдпрд╛рдмрд╛рдмрдд рд╕рдВрднреНрд░рдорд╛рдд рдЕрд╕рддрд╛рдд.
рд╣рд╛ рд╕рд╡рд┐рд╕реНрддрд░ рдорд╛рд░реНрдЧрджрд░реНрд╢рдХ рддреБрдордЪреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА рдЙрдкрдпреБрдХреНрдд рдард░реЗрд▓.
рдСрдирд▓рд╛рдЗрди рдлрд╕рд╡рдгреБрдХреАрдЪреЗ (Online Fraud) рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп рдкреНрд░рдХрд╛рд░
- UPI/OTP рдорд╛рдЧрдгрд╛рд░реЗ рдлрд╕рд╡реЗ рдХреЙрд▓
- рдмрдирд╛рд╡рдЯ рд▓рд┐рдВрдХ (Phishing Link) рд╡рд░ рдХреНрд▓рд┐рдХ рдХрд░реВрди рдорд╛рд╣рд┐рддреА рдЪреЛрд░реА
- рд╕реЛрд╢рд▓ рдореАрдбрд┐рдпрд╛ рдЕрдХрд╛рдЙрдВрдЯ рд╣реЕрдХ
- рдмрдирд╛рд╡рдЯ рдЬреЙрдм/рд▓реЛрди/рдЗрдиреНрд╡реНрд╣реЗрд╕реНрдЯрдореЗрдВрдЯ рдСрдлрд░
- рдИ-рдХреЙрдорд░реНрд╕рд╡рд░реВрди рдмрдирд╛рд╡рдЯ рд╡рд┐рдХреНрд░реЗрддреЗ
- QR Code рд╕реНрдХреЕрдо
рдореЛрдлрдд рдорд░рд╛рдареА рдмрд╛рддрдореНрдпрд╛рдВрд╕рд╛рдареА рдЖрдордЪрд╛ рдЧреНрд░реБрдк рдЬреЙрдИрди рдХрд░рд╛
рдСрдирд▓рд╛рдЗрди рдлрд╕рд╡рдгреВрдХ рдЭрд╛рд▓реНрдпрд╛рд╡рд░ рддрддреНрдХрд╛рд│ рдХрд╛рдп рдХрд░рд╛рд╡реЗ? (рдорд╣рддреНрддреНрд╡рд╛рдЪреЗ)
рдлрд╕рд╡рдгреВрдХ рдЭрд╛рд▓реНрдпрд╛рдирдВрддрд░ рдкрд╣рд┐рд▓реНрдпрд╛ 30тАУ60 рдорд┐рдирд┐рдЯрд╛рдВрдд рдХрд╛рд░рд╡рд╛рдИ рдХреЗрд▓реНрдпрд╛рд╕ рдкреИрд╕реЗ рдкрд░рдд рдорд┐рд│рдгреНрдпрд╛рдЪреА рд╢рдХреНрдпрддрд╛ рдЬрд╛рд╕реНрдд рдЕрд╕рддреЗ.
1) 1930 рд╣реЗрд▓реНрдкрд▓рд╛рдИрдирд╡рд░ рддреНрд╡рд░рд┐рдд рдХреЙрд▓ рдХрд░рд╛
- рднрд╛рд░рдд рд╕рд░рдХрд╛рд░рдЪреА рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рд╕рд╛рдпрдмрд░ рдЧреБрдиреНрд╣рд╛ рд╣реЗрд▓реНрдкрд▓рд╛рдИрди
- рдХреЙрд▓ рдХрд░рддрд╛рдирд╛ рд╡реНрдпрд╡рд╣рд╛рд░рд╛рдЪрд╛ рд╡реЗрд│, рд░рдХреНрдХрдо, рдмрдБрдХреЗрдЪреЗ рдирд╛рд╡, UPI ID/рдХрд╛рд░реНрдб рддрдкрд╢реАрд▓ рд╕рд╛рдВрдЧрд╛
- рддрд╛рддреНрдХрд╛рд│ тАЬрдлрдВрдб рдлреНрд░реАрдЬтАЭ рдкреНрд░рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рд╕реБрд░реВ рдХреЗрд▓реА рдЬрд╛рддреЗ
2) рд╕рд╛рдпрдмрд░ рдХреНрд░рд╛рдИрдо рдкреЛрд░реНрдЯрд▓рд╡рд░ рдСрдирд▓рд╛рдЗрди рддрдХреНрд░рд╛рд░ рдХрд░рд╛
- рд╡реЗрдмрд╕рд╛рдЗрдЯ: cybercrime.gov.in
- тАЬFinancial FraudтАЭ рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рд╕рдВрдмрдВрдзрд┐рдд рдкреНрд░рдХрд╛рд░ рдирд┐рд╡рдбрд╛
- рдкреБрд░рд╛рд╡реЗ рдЕрдкрд▓реЛрдб рдХрд░рд╛ (SMS, рд╕реНрдХреНрд░реАрдирд╢реЙрдЯ, рдмрдБрдХ рд╕реНрдЯреЗрдЯрдореЗрдВрдЯ)
3) рддреБрдордЪреНрдпрд╛ рдмрдБрдХ/UPI рдЕтАНреЕрдкрд▓рд╛ рддреНрд╡рд░рд┐рдд рдХрд│рд╡рд╛
- рдХрд╕реНрдЯрдорд░ рдХреЗрдЕрд░/рд╢рд╛рдЦреЗрдд рд▓реЗрдЦреА рддрдХреНрд░рд╛рд░
- рдХрд╛рд░реНрдб/UPI рдмреНрд▓реЙрдХ рдХрд░реВрди рдШреНрдпрд╛
- Complaint Reference Number рдЬрддрди рдареЗрд╡рд╛
рдкреИрд╕реЗ рдкрд░рдд рдорд┐рд│реВ рд╢рдХрддрд╛рдд рдХрд╛?
- рд╡реНрдпрд╡рд╣рд╛рд░ Pending/Processing рдЕрд╡рд╕реНрдереЗрдд рдЕрд╕рд▓реНрдпрд╛рд╕ рдкрд░рддрд╛рд╡рд╛ рд╢рдХреНрдп
- рд╡реЗрд│реЗрдд рддрдХреНрд░рд╛рд░ рдХреЗрд▓реНрдпрд╛рд╕ рдмрдБрдХ рд╡ рд╕рд╛рдпрдмрд░ рд╕реЗрд▓ рд╕рдВрдпреБрдХреНрдд рдХрд╛рд░рд╡рд╛рдИ рдХрд░рддрд╛рдд
- рдЙрд╢реАрд░ рдЭрд╛рд▓реНрдпрд╛рд╕ рдкреИрд╕реЗ рдХрд╛рдврд▓реЗ рдЬрд╛рдгреНрдпрд╛рдЪреА рд╢рдХреНрдпрддрд╛ рд╡рд╛рдврддреЗ
рдкреЛрд▓рд┐рд╕ рддрдХреНрд░рд╛рд░ (FIR) рдХрдзреА рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХ?
- рдореЛрдареА рд░рдХреНрдХрдо
- рдУрд│рдЦ рдЪреЛрд░реА, рд╕реЛрд╢рд▓ рдореАрдбрд┐рдпрд╛ рдмреНрд▓реЕрдХрдореЗрд▓рд┐рдВрдЧ
- рд╕рддрдд рдлрд╕рд╡рдгреВрдХ/рдзрдордХреА
рдЕрд╢рд╛ рдкреНрд░рдХрд░рдгрд╛рдВрдд рд╕реНрдерд╛рдирд┐рдХ рдкреЛрд▓реАрд╕ рдард╛рдгреНрдпрд╛рдд FIR рдиреЛрдВрджрд╡рд╛. рд╕рд╛рдпрдмрд░ рдкреЛрд░реНрдЯрд▓рдЪреА рдкрд╛рд╡рддреА рд╕реЛрдмрдд рдареЗрд╡рд╛.
рдСрдирд▓рд╛рдЗрди рдлрд╕рд╡рдгреВрдХ (Online Fraud) рдЯрд╛рд│рдгреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА рдорд╣рддреНрддреНрд╡рд╛рдЪреНрдпрд╛ рдЦрдмрд░рджрд╛рд░реА
- рдХреЛрдгрд╛рд▓рд╛рд╣реА OTP, CVV, PIN рд╕рд╛рдВрдЧреВ рдирдХрд╛
- рд╕рдВрд╢рдпрд╛рд╕реНрдкрдж рд▓рд┐рдВрдХ/QR Code рд╕реНрдХреЕрди рдХрд░реВ рдирдХрд╛
- рдмрдБрдХ/рд╕рд░рдХрд╛рд░реА рд╕рдВрд╕реНрдерд╛ рдлреЛрдирд╡рд░ рдЧреЛрдкрдиреАрдп рдорд╛рд╣рд┐рддреА рдорд╛рдЧрдд рдирд╛рд╣реАрдд
- рдЕтАНреЕрдкреНрд╕ рдлрдХреНрдд рдЕрдзрд┐рдХреГрдд Play Store/App Store рд╡рд░реВрдирдЪ рдбрд╛рдЙрдирд▓реЛрдб рдХрд░рд╛
- рд╕реЛрд╢рд▓ рдореАрдбрд┐рдпрд╛рд╡рд░ рдЕрдиреЛрд│рдЦреА рд▓рд┐рдВрдХ/рдСрдлрд░ рдЯрд╛рд│рд╛
- рдЦрд╛рддреНрдпрд╛рдВрд╡рд░ 2-Factor Authentication рд╡рд╛рдкрд░рд╛
рд╡рд╛рд░рдВрд╡рд╛рд░ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░рд▓реЗ рдЬрд╛рдгрд╛рд░реЗ рдкреНрд░рд╢реНрди (FAQ)
Q1. рдлрд╕рд╡рдгреВрдХ рд▓рдХреНрд╖рд╛рдд рдпрд╛рдпрд▓рд╛ рдЙрд╢реАрд░ рдЭрд╛рд▓рд╛ рддрд░ рдХрд╛рдп?
рддрд░реАрд╣реА рддрдХреНрд░рд╛рд░ рдХрд░рд╛. рдЙрд╢реАрд░ рдЭрд╛рд▓реЗрд▓рд╛ рдЕрд╕рд▓рд╛ рддрд░реА рддрдкрд╛рд╕ рд╡ рдХрд╛рдпрджреЗрд╢реАрд░ рдкреНрд░рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рд╕реБрд░реВ рд╣реЛрддреЗ.
Q2. рддрдХреНрд░рд╛рд░реАрдЪрд╛ рд╕реНрдЯреЗрдЯрд╕ рдХрд╕рд╛ рдкрд╛рд╣рд╛рдпрдЪрд╛?
рд╕рд╛рдпрдмрд░ рдХреНрд░рд╛рдИрдо рдкреЛрд░реНрдЯрд▓рд╡рд░реАрд▓ рд▓реЙрдЧ-рдЗрдирдордзреВрди рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рдмрдБрдХреЗрдЪреНрдпрд╛ рд░реЗрдлрд░рдиреНрд╕ рдирдВрдмрд░рджреНрд╡рд╛рд░реЗ.
Q3. рдлрд╕рд╡рдгреВрдХ рдХрд░рдгрд╛рд▒реНрдпрд╛рд▓рд╛ рд╢рд┐рдХреНрд╖рд╛ рд╣реЛрддреЗ рдХрд╛?
рд╣реЛрдп. рдкреБрд░рд╛рд╡реЗ рдареЛрд╕ рдЕрд╕рд▓реНрдпрд╛рд╕ рдЖрдпрдЯреА рдЕтАНреЕрдХреНрдЯ рд╡ IPC рдЕрдВрддрд░реНрдЧрдд рдХрд╛рд░рд╡рд╛рдИ рд╣реЛрддреЗ.
рдирд┐рд╖реНрдХрд░реНрд╖
рдСрдирд▓рд╛рдЗрди рдлрд╕рд╡рдгреВрдХ (Online Fraud) рдЭрд╛рд▓реА рддрд░реА рдШрд╛рдмрд░реВ рдирдХрд╛. 1930 рд╡рд░ рддреНрд╡рд░рд┐рдд рдХреЙрд▓, cybercrime.gov.in рд╡рд░ рддрдХреНрд░рд╛рд░, рдЖрдгрд┐ рдмрдБрдХреЗрд▓рд╛ рд▓рдЧреЗрдЪ рдорд╛рд╣рд┐рддреАтАФрд╣реА рддреАрди рдкрд╛рд╡рд▓реЗ рдЕрддреНрдпрдВрдд рдорд╣рддреНрддреНрд╡рд╛рдЪреА рдЖрд╣реЗрдд. рд╡реЗрд│реЗрдд рдХрд╛рд░рд╡рд╛рдИ рдХреЗрд▓реНрдпрд╛рд╕ рдиреБрдХрд╕рд╛рди рдХрдореА рдХрд░рддрд╛ рдпреЗрддреЗ рдЖрдгрд┐ рдкреИрд╕реЗ рдкрд░рдд рдорд┐рд│рдгреНрдпрд╛рдЪреА рд╢рдХреНрдпрддрд╛ рд╡рд╛рдврддреЗ.
рд╣реА рдорд╛рд╣рд┐рддреА рдЙрдкрдпреБрдХреНрдд рд╡рд╛рдЯрд▓реНрдпрд╛рд╕ рдЗрддрд░рд╛рдВрдкрд░реНрдпрдВрдд рд╢реЗрдЕрд░ рдХрд░рд╛тАФрдХрд╛рд░рдг рдЬрд╛рдЧрд░реВрдХрддрд╛рдЪ рд╕рд░реНрд╡реЛрддреНрддрдо рд╕рдВрд░рдХреНрд╖рдг рдЖрд╣реЗ.
рд╡реНрд╣рд┐рдбрд┐рдУ рдкрд╛рд╣рдгреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА рдпреЗрдереЗ рдХреНрд▓рд┐рдХ рдХрд░рд╛

