आज अनेक नागरिकांच्या नावावर बँकांमध्ये अनक्लेम्ड डिपॉझिट्स (Unclaimed Deposits) पडून आहेत. नोकरी बदल, स्थलांतर, खाते विसरले जाणे, खातेदाराचा मृत्यू किंवा वारसांनी दावा न करणे—या कारणांमुळे खात्यातील रक्कम वर्षानुवर्षे पडून राहते. योग्य प्रक्रिया माहिती नसल्याने लोकांना वाटते की हे पैसे परत मिळत नाहीत; प्रत्यक्षात तसे नाही. थोडी कागदपत्रे आणि नियमानुसार अर्ज केल्यास ही रक्कम सहज मिळू शकते.
लेख शेवटपर्यन्त पूर्ण वाचा आणि आवडल्यास आपला मित्र मैत्रिणींना शेअर करा.
Unclaimed Deposits म्हणजे काय?
एखाद्या बचत खाते, मुदत ठेव (FD), चालू खाते इत्यादींमध्ये 10 वर्षे किंवा त्याहून अधिक काळ कोणताही व्यवहार न झाल्यास ती रक्कम “Unclaimed” म्हणून गणली जाते. अशा खात्यांवरील रक्कम बँकेकडून वेगळी ठेवली जाते; मात्र खातेदार किंवा कायदेशीर वारसांचा हक्क संपत नाही.
मोफत मराठी बातम्यांसाठी आमचा ग्रुप जॉईन करा
खाते निष्क्रिय (Dormant) कधी ठरते?
- सलग 2 वर्षे व्यवहार नसल्यास खाते Inactive/Dormant होते.
- 10 वर्षांनंतर रक्कम Unclaimed म्हणून वर्गीकृत केली जाते.
RBI चे नियम काय सांगतात?
Reserve Bank of India (RBI) नुसार:
- बँकांनी अनक्लेम्ड रकमेची माहिती सार्वजनिक करणे बंधनकारक आहे.
- खातेदार/वारसांनी दावा केल्यास बँकांनी तपास करून रक्कम देणे आवश्यक आहे.
- योग्य ओळख व कागदपत्रांवर व्याजासह रक्कम परत मिळू शकते (लागू अटींनुसार).
Unclaimed Deposits पैसे परत मिळवण्याची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया
1) तुमच्या नावावर अनक्लेम्ड रक्कम आहे का, ते तपासा
- संबंधित बँकेच्या अधिकृत वेबसाइटवर “Unclaimed Deposits” किंवा “Dormant Accounts” विभागात नाव शोधा.
- काही बँका शाखेतही तपास करून देतात.
2) बँक शाखेशी संपर्क करा
- खाते ज्या शाखेत उघडले होते तिथे भेट द्या.
- शाखा बदलली असल्यास सध्याच्या नजीकच्या शाखेतून मार्गदर्शन घ्या.
3) अर्ज भरा
- बँकेचा Unclaimed Deposit Claim Form भरा.
- खाते तपशील (खाते क्रमांक, शाखा, अंदाजे शिल्लक) द्या.
4) आवश्यक कागदपत्रे सादर करा
खातेदार जिवंत असल्यास:
- ओळखपत्र (आधार/पॅन/मतदार ओळखपत्र)
- पत्ता पुरावा
- पासबुक/FD पावती (असल्यास)
- KYC अपडेट
खातेदार मृत असल्यास (वारसासाठी):
- मृत्यू प्रमाणपत्र
- वारस प्रमाणपत्र/कायदेशीर वारसाचा पुरावा
- ओळख व पत्ता पुरावा
- बँकेच्या मागणीनुसार Indemnity Bond/अफिडेव्हिट
5) पडताळणी व मंजुरी
- बँक कागदपत्रांची तपासणी करते.
- तपास पूर्ण झाल्यावर रक्कम खात्यात जमा केली जाते किंवा चेक/NEFT द्वारे दिली जाते.
तुमचं PAN Card कुणीतरी कर्जासाठी वापरलंय? लगेच तपासा!
व्याज मिळते का?
होय. बहुतांश प्रकरणांमध्ये मूळ ठेव आणि लागू व्याज मिळते. व्याजदर व कालावधी बँक धोरणानुसार ठरतो.
सामान्य अडचणी आणि उपाय
- खाते क्रमांक माहीत नाही: नाव, वडिलांचे नाव, पत्ता यावर शोध घेता येतो.
- जुनी शाखा बंद: बँकेची सध्याची शाखा/मुख्यालय मार्गदर्शन करते.
- कागदपत्रे उपलब्ध नाहीत: अफिडेव्हिट/वारस प्रमाणपत्राद्वारे दावा शक्य.
महत्त्वाच्या सूचना
- कोणालाही पैसे देऊ नका; प्रक्रिया मोफत आहे.
- फसवणूक टाळण्यासाठी फक्त अधिकृत बँक चॅनेल वापरा.
- अर्जाची पावती/संदर्भ क्रमांक जतन ठेवा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्र. दावा करण्यासाठी वेळ मर्यादा आहे का?
उ. नाही. खातेदार किंवा वारस कधीही दावा करू शकतात.
प्र. ऑनलाइन दावा शक्य आहे का?
उ. काही बँका ऑनलाइन फॉर्म स्वीकारतात; अंतिम पडताळणीसाठी शाखा भेट आवश्यक असू शकते.
प्र. एकापेक्षा जास्त बँकांमध्ये रक्कम असल्यास?
उ. प्रत्येक बँकेत स्वतंत्र अर्ज करावा लागतो.
निष्कर्ष
जुन्या किंवा विसरलेल्या बँक खात्यांतील पैसे परत मिळवणे पूर्णतः शक्य आहे. योग्य माहिती, कागदपत्रे आणि अधिकृत प्रक्रियेने तुम्ही तुमची Unclaimed Deposits सुरक्षितपणे मिळवू शकता. आजच तपासणी करून पहा—कदाचित तुमच्या नावावरही रक्कम पडून असेल.
आपली प्रतिक्रिया कमेन्ट करून जरूर कळवा.
विविध सरकारी जॉब, योजना, GR यांची माहिती मिळविण्यासाठी येथे रजिस्टर करा
व्हिडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा